دانشگاه تهرانپژوهش های روستائی2008-737317120260426Erosive Governance, Fragile Geographies, Rural Tourism, Spatial Rent, Carrying-Capacity Breakdown, Digital Overexposure.حکمرانیِ فرسایشزا در گردشگریِ شکنندهٔ روستایی: رانتِ مکانی، اجرایِ گزینشیِ قانون، و افراطنماییِ دیجیتال12010752810.22059/jrur.2026.416928.2124FAکولین مایکلهالدانشکده مدیریت و بازاریابی، مدرسه بازرگانی ماسی، Te Kura Whai Pakihi، دانشگاه ماسی، Private Bag 102904، ساحل شمالی، اوکلند 0745، نیوزیلندذبیح اللهترابیگروه جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانمرضیهعلی پورگروه جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانJournal Article20260115development, yet in ecologically fragile, peri-metropolitan settings it often produces the opposite. Existing scholarship examines the symptoms separately—overtourism, rural gentrification and digital tourism—leaving the political economy and governance mechanisms that connect them under-theorised. Drawing on a grounded theory study of mountain villages in Iran's Alborz region, this article asks why tourism became a vector of unsustainability. Following a constructivist grounded theory approach, the analysis draws on in-depth interviews with 72 residents, local officials and civil-society actors, coded through initial, focused and theoretical stages. It identifies three interrelated mechanisms: the institutional imposition of tourism space before places are prepared; the conversion of this fragmented context into spatial rent through selective, negotiable enforcement of law; and digitally accelerated overexposure that triggers ecological, infrastructural and managerial breakdown. Theorised as erosive governance in fragile geographies, this recursive process actively exhausts the capacities sustainability requires—showing that fragile destinations depend less on visitor numbers than on being governed before they are exposed.توسعهی گردشگری در مناطق روستایی معمولاً با وعدهی رونقآفرینی همراه است، اما در بسترهای شکنندهی پیراشهری، اغلب به نتیجهای کاملاً معکوس میانجامد. پژوهشهای موجود هر یک از نشانههای این مسئله—از جمله گردشگریزدگی، اشرافیگریِ روستایی و گردشگری دیجیتال—را بهطور جداگانه بررسی کردهاند، اما پیوندِ اقتصاد سیاسی و سازوکارهای حکمرانیِ حاکم بر این پدیدهها، همچنان در سایهی نظریهپردازیِ کافی باقی مانده است. این مقاله با اتکا به پژوهشی مبتنی بر نظریهی زمینهای (گراندد تئوری) در روستاهای کوهستانی منطقهی البرز ایران، به دنبال پاسخ به این پرسش است که چرا گردشگری به عاملی برای ناپایداری بدل شده است. این پژوهش با رویکرد سازندهگرایانه در نظریهی زمینهای، بر پایهی مصاحبههای عمیق با ۷۲ نفر از ساکنان، مسئولان محلی و کنشگران جامعهی مدنی صورت گرفته و دادهها در سه مرحلهی کدگذاریِ اولیه، متمرکز و نظری، تحلیل و مقولهبندی شدهاند. یافتهها به شناسایی سه سازوکار بههمپیوسته انجامیده است: نخست، تحمیلِ نهادیِ فضای گردشگری پیش از آنکه بسترهای محلی برای پذیرش آن آماده شوند؛ دوم، تبدیلِ این بسترِ پراکنده و ناهمگون به رانتِ مکانی از طریق اجرایِ گزینشیِ قوانین و نظارتِ قابلمذاکره؛ و سوم، هایپراکسپوژر (بازنماییِ افراطیِ دیجیتال) که به فروپاشیِ زیستمحیطی، زیرساختی و مدیریتی میانجامد. این فرایندِ بازگشتی، که در این مقاله با عنوان «حکمرانیِ فرسایشزا در جغرافیاهای شکننده» نظریهپردازی شده است، بهگونهای فعالانه ظرفیتهای لازم برای پایداری را تحلیل میبرد. یافتهها نشان میدهد که سرنوشتِ مقصدهای شکننده، کمتر از تعدادِ گردشگران، به این بستگی دارد که آیا پیش از مواجهه با جریانِ گردشگری، بهدرستی اداره شدهاند یا نه.https://jrur.ut.ac.ir/article_107528_deb5b0c2abafd514234363ec39f29fd6.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های روستائی2008-737317120260426Community –Based Tourism (CBT) Planning and Possibilities: The Case of Shahmirzad, Iranمشارکتِ جامعهٔ محلی، گردشگریِ پایدار، توسعهٔ روستایی، شهمیرزاد213410751310.22059/jrur.2026.415435.2119FAاسماعیلخاکسار شهمیرزادیگروه مدیریتِ گردشگری و مهماننوازی، دانشکدهٔ گردشگری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایرانحبیبعلیپورگروه مدیریتِ گردشگری و مهماننوازی، دانشگاهِ مدیترانهی شرقی، فاماگوستا، قبرسِ شمالیJournal Article20260115<strong>A B S T R A C T</strong>
Community participation is widely recognized as a critical component of sustainable tourism development; however, tourism planning in many destinations has historically overlooked the knowledge, consent, and involvement of host communities. Such top down approaches often result in uneven distribution of benefits and limited long term sustainability. In response, Community Based Tourism (CBT) has emerged as a development strategy that emphasizes local participation in tourism planning, management, and decision making while integrating environmental conservation and cultural heritage preservation. This study examines tourism development in Shahmirzad, Iran, and evaluates the extent to which current practices align with CBT principles. A mixed methods approach was adopted, combining quantitative survey data from local residents (N = 199) with semi structured interviews conducted with public officials and local stakeholders. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics and one way ANOVA in SPSS, while qualitative data were examined through thematic analysis. The findings reveal a structural gap between community capacity and its actual role in tourism governance. Although residents demonstrate strong support for participatory tourism planning, tourism development in Shahmirzad remains largely reactive and weakly institutionalized. Statistical results indicate broad consensus among residents regarding the need for structured planning and greater community involvement. The study concludes that strengthening participatory governance, institutional coordination, and proactive planning is essential for advancing a sustainable Community Based Tourism model in Shahmirzad.<span class="">مشارکتِ جامعهٔ محلی بهعنوانِ یکی از ارکانِ اساسیِ توسعهٔ گردشگریِ پایدار بهطور گستردهای موردِ تأکید قرار گرفته است؛ بااینحال، برنامهریزیِ گردشگری در بسیاری از مقصدها، از دیرباز دانش، رضایت و دخالتِ جوامعِ میزبان را نادیده گرفته است. چنین رویکردهایِ بالابهپایینی اغلب به توزیعِ نابرابرِ منافع و ناپایداریِ بلندمدت میانجامند. در پاسخ به این چالش، رویکردِ «گردشگریِ اجتماعمحور» (CBT) بهعنوانِ راهبردیِ توسعهای مطرح شده است که بر مشارکتِ محلی در برنامهریزی، مدیریت و تصمیمسازیِ گردشگری تأکید دارد و همزمان، به حفاظت از محیطزیست و میراثِ فرهنگی نیز توجه میکند. این پژوهش به بررسیِ توسعهٔ گردشگری در شهرِ شهمیرزاد (ایران) پرداخته و ارزیابی میکند که شیوههایِ کنونی تا چه اندازه با اصولِ گردشگریِ اجتماعمحور همخوانی دارند. روشِ پژوهش، رویکردی آمیخته (کمّی-کیفی) است که دادههایِ پیمایشیِ کمّی از ساکنانِ محلی (۱۹۹=N) را با مصاحبههایِ نیمهساختاریافته با مسئولانِ عمومی و ذینفعانِ محلی ترکیب کرده است. دادههایِ کمّی با استفاده از آمارِ توصیفی و تحلیلِ واریانسِ یکراهه (ANOVA) در نرمافزارِ SPSS تحلیل شدند و دادههایِ کیفی نیز از طریقِ تحلیلِ تماتیک (مضمونی) موردِ بررسی قرار گرفتند. یافتهها نشان میدهد که شکافِ ساختاریِ چشمگیری بینِ ظرفیتِ جامعه و نقشِ واقعیِ آن در حکمرانیِ گردشگری وجود دارد. اگرچه ساکنان از برنامهریزیِ مشارکتیِ گردشگری بهشدت حمایت میکنند، توسعهٔ گردشگری در شهمیرزاد همچنان واکنشی (غیرفعال) و نهادینهنشده باقی مانده است. نتایجِ آماری نشاندهندهٔ اجماعِ گستردهای میانِ ساکنان در موردِ ضرورتِ برنامهریزیِ نظاممند و مشارکتِ بیشترِ جامعه است. این پژوهش نتیجهگیری میکند که تقویتِ حکمرانیِ مشارکتی، هماهنگیِ نهادی و برنامهریزیِ پیشدستانه، برای پیشبردِ یک مدلِ پایدار از گردشگریِ اجتماعمحور در شهمیرزاد، امری ضروری است.</span>
<br /><br /><br />This study examines tourism development in Shahmirzad, Iran, and evaluates the extent to which current practices align with CBT principles. A mixed‑methods approach was adopted, combining quantitative survey data from local residents (N = 199) with semi‑structured interviews conducted with public officials and local stakeholders. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics and one‑way ANOVA in SPSS, while qualitative data were examined through thematic analysis.<br /><br />The findings reveal a structural gap between community capacity and its actual role in tourism governance. Although residents demonstrate strong support for participatory tourism planning, tourism development in Shahmirzad remains largely reactive and weakly institutionalized. Statistical results indicate broad consensus among residents regarding the need for structured planning and greater community involvement. The study concludes that strengthening participatory governance, institutional coordination, and proactive planning is essential for advancing a sustainable Community‑Based Tourism model in Shahmirzad.https://jrur.ut.ac.ir/article_107513_ee656d6535189db6c1f16749426753ed.pdfدانشگاه تهرانپژوهش های روستائی2008-737317120260426Theoretical Conceptions of the Territorial Approach in Sustainable and Resilient Rural Tourism Planningبنیانهای نظریِ رویکردِ سرزمینی در برنامهریزیِ گردشگریِ روستاییِ پایدار و تابآور355210783710.22059/jrur.2026.416401.2125FAمهدیپورطاهریگروه جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانسحرروانبهدانشکده مدیریت بازرگانی هتلداری، کالج بازرگانی کارسون، دانشگاه ایالتی واشنگتن، پولمن، واشنگتن، ایالات متحده آمریکاJournal Article20260115<strong>A B S T R A C T</strong>
Territorial development, which entails the utilization of endogenous resources, is regarded as a relatively new approach based on enhancing the competitiveness of local productive and institutional systems through multidimensional, multifunctional, and regionally diverse principles. In recent years, rural tourism has become one of the strategies adopted to promote, develop, and integrate local factors through the territorial approach. This approach has not only contributed to the achievement of development objectives but has also enhanced the resilience of rural communities. Accordingly, the United Nations has declared 2027 the International Year of Sustainable and Resilient Tourism. This article examines recent trends and advances in rural tourism development as a strategic action informed by the territorial approach at the local scale. The study shows that rural areas whose natural, social, and economic foundations are dependent on tourism need to adopt a territorial approach in order to achieve sustainable development and resilience. Within this framework, the territorial approach has contributed to identifying and prioritizing the most urgent local challenges in the field of rural tourism. It has also provided more sustainable and resilient solutions for villages with tourism potential. Thus, by explaining the theoretical conceptions of the territorial approach, this article contributes to strengthening the foundations of territorial science in sustainable and resilient rural tourism planning.توسعهٔ سرزمینی (Territorial Development) که بهکارگیریِ منابعِ درونزا (Endogenous Resources) را دربرمیگیرد، بهعنوانِ رویکردی نسبتاً نوین تلقی میشود که بر پایهٔ ارتقایِ رقابتپذیریِ نظامهایِ تولیدی و نهادیِ محلی، از طریقِ اصولِ چندبُعدی، چندکارکردی و تنوعپذیریِ منطقهای استوار است. در سالهایِ اخیر، گردشگریِ روستایی به یکی از راهبردهایِ ترویج، توسعه و یکپارچهسازیِ عواملِ محلی از طریقِ رویکردِ سرزمینی تبدیل شده است. این رویکرد نهتنها به تحققِ اهدافِ توسعه کمک کرده، بلکه تابآوریِ جوامعِ روستایی را نیز افزایش داده است. بههمینمناسبت، سازمانِ ملل متحد سالِ ۲۰۲۷ را بهعنوانِ «سالِ جهانیِ گردشگریِ پایدار و تابآور» اعلام کرده است. این مقاله به بررسیِ روندها و پیشرفتهایِ اخیر در توسعهٔ گردشگریِ روستایی بهعنوانِ کنشی راهبردی، مبتنی بر رویکردِ سرزمینی در مقیاسِ محلی میپردازد. یافتههایِ پژوهش نشان میدهد که مناطقِ روستایی که بنیانهایِ طبیعی، اجتماعی و اقتصادیِ آنها به گردشگری وابسته است، برای دستیابی به توسعهٔ پایدار و تابآوری، نیازمندِ اتخاذِ رویکردِ سرزمینی هستند. در این چارچوب، رویکردِ سرزمینی به شناسایی و اولویتبندیِ فوریترین چالشهایِ محلی در حوزهٔ گردشگریِ روستایی کمک کرده و راهحلهایِ پایدارتر و تابآورتری را برای روستاهایِ دارایِ پتانسیلِ گردشگری ارائه داده است. بنابراین، این مقاله با تبیینِ مفاهیمِ نظریِ رویکردِ سرزمینی، به استحکامِ مبانیِ علمِ سرزمین در برنامهریزیِ گردشگریِ روستاییِ پایدار و تابآور یاری میرساند.https://jrur.ut.ac.ir/article_107837_7fde852a9d393dd10b0b8a6bccf08a13.pdf