https://jrur.ut.ac.ir/ پژوهش های روستائی fa daily 1 Thu, 23 Jul 2026 00:00:00 +0330 Thu, 23 Jul 2026 00:00:00 +0330 https://jrur.ut.ac.ir/article_105450.html Effective communication between agricultural extension agents (AEAs) is essential for the dissemination of information, adoption of new technologies, and overall improvement of agricultural practices. However, the communication dynamics may vary significantly when interacting with farmers with disabilities (FWDs), who often face unique challenges and barriers to accessing information and resources. In this study, we explore the dynamics of communication that exist between AEAs and FWDs. We used a cross-sectional study and collected data from 386 FWDs who were selected from all the 16 regions in Ghana. We used both descriptive and inferential statistics to analyse the data. Results show that extension officers are the primary source of information for FWDs (18%). The communication between FWDs and agricultural agents reveals a rather less than satisfactory experience (57%). Age (1%), gender (5%), type of disability (1%), source of disability (1%), Farmer Based Oorganisation membership (1%), non-farm activity (5%), and experience in farming (1%) all emerge as significant factors shaping communication dynamics between farmers with disabilities and extension agents. Extension officers should receive training on inclusive communication strategies and disability awareness so that they will be equipped with the knowledge and skills to effectively engage with FWDs, accommodate their diverse needs, and provide tailored assistance and information. https://jrur.ut.ac.ir/article_109157.html This study employs stochastic frontier analysis to estimate the production and profit efficiency implications of water quantity constraints and water cost escalation among 220 citrus smallholder production units surveyed across five district municipalities in Limpopo Province. Maximum likelihood estimation results for the normalised profit frontier model reveal that water quantity is the dominant negative predictor of production outcomes (coefficient beta = 0.671, p < 0.001), while water cost is the second largest positive predictor in the profit function (beta = 0.365, p < 0.001) after fertiliser cost (beta = 0.380, p < 0.001), together explaining over 40% of the explained variance in normalised profit. Mean profit efficiency is estimated at 0.74, with water access insecurity identified as the primary driver of profit efficiency shortfalls in the sub group of farmers scoring below the 0.60 viability threshold. Analysis of irrigation infrastructure conditions reveals that 62.3% of sampled production units operate below optimal irrigation system efficiency, and that inadequate water access was rated the most severe adaptation barrier in the dataset, with a mean Likert severity score of 4.2 out of 5.0. Ordinal logistic regression confirms that water access insecurity is the second strongest negative predictor of climate adaptation intensity (OR = 0.51, p < 0.001). These results carry direct implications for the South African National Water and Sanitation Master Plan, agricultural water pricing reform, and the integration of irrigation infrastructure investment into the country’s climate adaptation strategy for commercial horticulture. https://jrur.ut.ac.ir/article_109160.html Water in rural Iran is not understood solely as a material resource but also as a socially and culturally constituted entity embedded in relationships among humans, supernatural beings, animals, objects, and water systems. This article examines the cultural biography of water through ethnographic accounts of rain-making rituals and the marriage of qanats to human women. Drawing on qualitative fieldwork conducted in rural Iran between 2014 and 2018, complemented by documentary and ethnographic sources, the study identifies four forms of rain-making practice: supplication, appeasement, defiance, and combinations of these strategies. These practices reveal how drought is transformed from a physical condition into a social and moral crisis that can be addressed through prayer, offering, reciprocity, confrontation, and ritual inversion. The article then examines the gendering of water sources and the practice of qanat marriage, showing how qanats may be understood as male or female beings and incorporated into systems of marriage, kinship, obligation, and economic exchange. The case of qanat’s wife in Arak, demonstrates how ritual personhood could also generate material mechanisms for supporting both women and hydraulic infrastructure. Drawing on anthropological approaches to cultural biography and relational ontology, the article argues that these practices should not be understood as survivals of a primitive cognitive stage. Rather, they represent dynamic ways of relating to water in which ecological uncertainty, cultural meaning, social obligation, and material practice are mutually constituted. https://jrur.ut.ac.ir/article_104064.html تالاب‌ها به عنوان یکی از مهمترین بوم‌سازگان، نقش ارزنده‌ای در حفظ تنوع زیستی و تأمین منابع آب کشاورزی و جوامع پیرامونی ایفا می‌کنند و نیازمند حفاظت‌اند. از این رو، در مطالعه حاضر، به بررسی تجربة زیسته کشاورزان برای درک عمیق‌تر تعاملات متقابل انسان و محیط با تمرکز بر تالاب بیشه دالان و شفاف‌سازی مسئولیت‌ها و اقدامات لازم برای حفاظت از آن پرداخته شده است. برای به تصویر کشیدن تجربیات زیسته کشاورزان در هم‌زیستی با تالاب از روش پدیدارشناسی کیفی و نمونه‌گیری گلوله برفی یا ارجاع زنجیره‌ای استفاده شده‌است. شرکت‌کنندگان، کشاورزانی بودند که تجربه زیستة تعامل با تالاب را داشته و علاقه‌مند به بیان آن بودند. ابزار گردآوری داده‌ها، دستورالعملی نیمه ساخت یافته بود. مصاحبه‌ها با استفاده از مراحل هفت‌گانه روش کُلایزی، تجزیه و تحلیل و منجر به استخراج 631 عبارت کلیدی، 689 مفهوم و 222 دسته شد که در 17 درون‌مایة مرکزی تدوین شدند. یافته‌ها نشان داد که کشاورزان وضعیت نامناسب تالاب را نسب به گذشته درک نموده‌اند. فزون بر آن، بررسی ادراک کشاورزان از منظر پنج حیطة تجارب، تعاریف، خاطرات، انتظارات، و رفتارهای آنان منتهی به شناسایی 42 مضمون (با در نظر گرفتن تکرار) شد. با توجه به اهمیت تالاب بیشه دالان برای کشاورزان و جوامع محلی، ضروری است که اقدامات فوری برای احیای آن انجام شود. این امر مستلزم همکاری و مشارکت همه ذینفعان از جمله کشاورزان، نهادهای متولی، متخصصان محیط‌زیست و سازمان‌های غیردولتی و مردمی است. https://jrur.ut.ac.ir/article_103166.html هدف پژوهش حاضر تحلیل عوامل مؤثر بر شبکه همکاری دست‌اندرکاران توسعه روستایی استان قزوین است. روش‌شناسی تحقیق توصیفی – تحلیلی و ازنظر هدف کاربردی است. گردآوری اطلاعات از روش مصاحبه نیمه ساختاریافته، تجزیه‌وتحلیل از تحلیل محتوای کیفی و جامعه آماری پژوهش 36 سازمان و نهاد دخیل در توسعه روستایی استان در سال 1402 است. نتایج نشان می‌دهد که در مؤلفه قوانین و مقررات، جامع نبودن بخش‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها، تداخل، تضاد، بی‌ثباتی و همه‌جانبه نبودن قوانین، در مؤلفه سیاست و سیاست‌گذاری، فقدان حمایت دولتی، ضعف وجود سیاست درست و واحد، در مؤلفه عدم هماهنگی و همکاری، ضعف هماهنگی بین نهادهای قانونی و فقدان سازوکارهای حل اختلاف، در مؤلفه برنامه‌های بلندمدت مصوب و مشارکتی، فقدان چارچوب نظری منسجم، ضعف توجه به ظرفیت‌های محلی و اهداف بلند پروازانه، در مؤلفه مدیریتی، برنامه‌ریزی بالا به پایین و ضعف توجه به الگوی مدیریتی، در مؤلفه نهادی، موازی کاری، تعدد دستگاه‌ها، نبود متولی و ساختار سازمانی ناکارآمد، در مؤلفه نهادی-مدیریتی، بوروکراسی، ضعف نظارتی، نبود ارزیابی عملکرد، در مؤلفه زیرساختی، زیرساخت‌های نامناسب ارتباطی و شبکه‌ای، در مؤلفه تأمین مالی، پایین و پراکنده بودن اعتبارات، در مؤلفه فرهنگی – اجتماعی، نداشتن فرهنگ همکاری، مقاومت در برابر تغییرات و ضعف توجه به تنوع فرهنگی، در مؤلفه آموزش و نیروی انسانی، نارسایی توجه به نیروی متخصص و نبود تخصص گرایی و در مؤلفه محیطی، عامل نوسانات اقتصادی، به ترتیب با 64، 76، 60، 5/56، 49، 29/44، 64، 50 و 57 درصد فراوانی‌ها به‌عنوان عوامل مؤثر و کلیدی بر شبکه همکاری دست‌اندرکاران توسعه روستایی استان قزوین شمرده می‌شوند. https://jrur.ut.ac.ir/article_103174.html زمینه: خرده‏مالکان، تصمیمات اقتصادی منطقی اتخاذ کرده و علاوه بر حفاظت از امنیت غذایی، به رشد کلی اقتصاد کمک می‏کنند. با این حال، کشاورزان خرده‏مالک با طیف وسیعی از چالش‏ها مواجه هستند. سیاست‌ها و برنامه‏ هایی که برای حمایت از کشاورزان خرده‏مالک در نظر گرفته می‏شود، اغلب با نیازها و شرایط واقعی آنها مطابقت ندارد. هدف: در این راستا و با توجه به محدودیت‌های حاکم بر فعالیت کشاورزان خرده‌مالک و نیز خلأ تحقیقات پیشین، هدف پژوهش حاضر، واکاوی موانع بهره‏ مندی کشاورزان خرده‌مالک استان کرمانشاه، از مزایای سیاست‌های عمومی کشاورزی است. روش پژوهش: این مطالعه، از رویکرد کیفی و راهبرد نظریه زمینه ‏ای استفاده کرده است. تجزیه و تحلیل داده ‏ها با استفاده از فرآیند کدگذاری سه‏ مرحله ‏ای انجام و درنهایت، 75 کد باز و 21 کد محوری حاصل شده است. یافته‌ها و نتیجه‌گیری: مصاحبه‌ها نشان داد که انتفاع محدود کشاورزان خرده‌مالک را می‌توان به سه مانع اصلی نسبت داد: نظام سیاست‌گذاری نامتناسب با نیازهای خرده‌مالکان، چالش‌های تحمیل‌شده ناشی از خردی اراضی و عدم سازماندهی مؤثر خرده‌مالکان. لازمه فراگیری سیاست‌های عمومی بخش کشاورزی، اتخاذ رویکرد از پایین به بالا است. این رویکرد، زمینه و شرایط مداخله‏ای منحصر به فرد کشاورزی خرده ‏مالکی را تشخیص و در متناسب ‏سازی سیاست‏ های عمومی مورد توجه قرار می‏دهد و در عین حال، کشاورزان را در قالب تشکل‏ها توانمند می‏کند. برای بهبود دسترسی خرده‏ مالکان به سیاست‏ های عمومی، اصلاحات سیستم اداری موجود، از جمله اصلاحات رویه ‏ای، بازتعریف نقش کارکنان جهاد کشاورزی و توانمندسازی کارکنان، در زمینه برنامه ‏ریزی مشارکتی ضروری است. https://jrur.ut.ac.ir/article_103484.html هدف از این پژوهش تحلیل عوامل موثر بر مدیریت مشارکتی جنگل‌ها و مراتع در نواحی روستایی شهرستان دنا است. این پژوهش ماهیتی کاربردی داشته و به لحاظ روش تحلیل، توصیفی – تحلیلی می‌باشد. جامعه آماری شامل روستاهای شهرستان دنا بوده که براساس نظر خبرگان 25 درصد آن‌ها برابر30 روستا به روش احتمالی طبقه‌بندی شده با انتساب متناسب و توجه به معیارهایی مانند تعداد خانوارهای ساکن در هر روستا، موقعیت طبیعی روستا و توزیع فضایی مناسب در سطح شهرستان به عنوان نمونه انتخاب شده‌اند. در سطح بهره‌برداران نیز حجم نمونه نیز براساس فرمول کوکران تعداد 485 بهره‌بردار روستایی و استفاده کننده از منابع طبیعی تعیین شد که با انتساب متناسب تعداد نمونه برای هر روستا تعیین شده است. داده‌های مورد نیاز به صورت کتابخانه‌ای و در بخش میدانی از پرسشنامه استفاده شد. روایی پرسشنامه با نظرکارشناسان حوزه منابع طبیعی تایید و پایایی آن نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به تفکیک هر یک از شاخص‌ها بالاتر از 7/0 بوده است. براساس یافته‌های پژوهش و سنجش مجموع اثرات مستقیم و غیرمستقیم، عامل مسئولیت‌پذیری اجتماعی با جمع اثرات 291/2 دارای بیشترین اثرگذاری و پس از آن عوامل شبکه اجتماعی، شفافیت، اعتماد اجتماعی، تصمیم‌سازی‌های مدیریتی، پاسخگویی، هنجارها، ظرفیت رهبری، قانونمندی، دانش اجتماعی، اقتصادی، محیطی، سیاستی و شخصی بر مدیریت مشارکتی جنگل‌ها و مراتع در نواحی روستایی شهرستان دنا بوده‌اند. با توجه به نتایج به دست آمده تغییر رویکرد در مدیریت منابع طبیعی با مشارکت فعال تمامی ذینفعان ضرورت دارد. https://jrur.ut.ac.ir/article_104032.html این پژوهش با هدف تبیین مفهوم کالایی شدن زمین در ناحیه غربی استان گیلان انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، از نظر روش جمع آوری اطلاعات اسنادی و میدانی(مصاحبه و پرسشنامه) با رویکرد ترکیبی، و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری شامل ساکنین محلی، کارشناسان و خبرگان می باشند که برای تعیین حجم نمونه درگروه(کارشناسان و خبرگان) از روش هدفمند( گلوله برفی) و برای جامعه محلی از روش تخمین شخصی استفاده شده است. همچنین به منظور بررسی و تهیه نقشه کاربری اراضی، و تعیین حدود تغییرات از تصاویر ماهواره لندست مربوط به سال‌های 1369، 1379، 1392 و 1399بهره گرفته شده است. تجزیه و تحلیل داده ها به کمک نرم افزارهای spss، Gis، و MATLAB انجام شده و نشان داد که در محدوه مورد مطالعه زمین به مثابه کالایی در قالب خانه های ویلایی یا خانه دوم، املاک زراعی و باغی، و همچنین در قالب طرح های گردشگری با هدف کسب سود، حفظ سرمایه و انباشت آن خریدو فروش می شود. این روند که در سال های اخیر بخصوص از دهه 90 شمسی شدت گرفته، در حال گسترش بوده و نظارت دقیق و برنامه ریزی شده ای بر آن وجود ندارد. بی ترید مشکل کالایی شدن زمین در منطقه مورد مطالعه چند وجهی بوده که بشکل نمودهای فضایی بر مولفه های اقتصادی با مقدار میانگین مجموع 52/4، معیار زیست محیطی -کالبدی با مقدار میانگین مجموع 11/4 و مولفه های معیار اجتماعی فرهنگی با مجموع میانگین 81/3 اثرگذاشته و تعادل فضایی آنها را تهدید می‌کند. https://jrur.ut.ac.ir/article_104034.html تحقق پایداری توسعه در هر سطحی و با هر هدفی، مستلزم طراحی برنامه‌ای منسجم، اثربخش و پیاده‌سازی دقیق آن می‌باشد. این تحقیق با هدف ارزیابی پایداری و تحلیل مؤلفه‌های آن در بین بهره‌برداران مراتع قشلاقی در مناطق روستایی شهرستان چایپاره صورت گرفت. تحقیق با استفاده از روش‌های پیمایشی (نظرسنجی از بهره‌برداران) و توصیفی- تحلیلی انجام شد. برای انجام تحقیق از شاخص‌های معرفی‌شده در تحقیقات قبلی استفاده شد و برای سنجش پایداری از مدل بارومتر پایداری استفاده گردید. با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه بندی شده تعداد پنج سامان عرفی مرتعی در مراتع قشلاقی انتخاب شدند و 30 پرسشنامه از بهره‌برداران با استفاده از روش گلوله برفی تکمیل شد. برای مقایسه میانگین مؤلفه‌های ارزیابی پایداری از آزمون واریانس یک‌طرفه و جهت مشاهده منابع تغییرات درون‌گروهی، از آزمون مقایسه میانگین دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی؛ مؤلفه‌های سنجش پایداری با هم اختلاف معنی‌دار آماری دارند. بعد زیست‌محیطی – بوم‌شناختی پایداری با ارزش 612/0 بالاترین میزان پایداری در بین ابعاد پایداری را دارد و کمترین میزان پایداری مرتبط با بعد اجتماعی پایداری با ارزش 484/0 می‌باشد. نتایج مدل بارومتر پایداری نشان داد تمامی سامان‌های عرفی موردمطالعه در وضعیت ناپایداری بالقوه قرار دارند. دو عامل کلیدی یعنی وضعیت معیشتی و الگوی بهره‌برداری از مرتع ( نقش مهمی در کاهش پایداری این مراتع دارند. جهت ارتقای پایداری سامان‌های عرفی منطقه، آموزش بهره‌برداران در زمینه‌های فنی و مدیریتی، آموزش مشاغل جایگزین، تنوع بخشیدن به فعالیت‌های اقتصادی، افزایش میزان بهره‌وری و رعایت ظرفیت و آمادگی مرتع پیشنهاد می‌شود. https://jrur.ut.ac.ir/article_104035.html پژوهش حاضر تحلیلی از تاثیر الزامات سیاسی و ایدئولوژیک دولت در نحوه گسترش و توسعه گردشگری در مناطق روستایی را در ایران ارائه‌می‌دهد. فراتر از استدلالات نظری و بررسی‌های موضوعی و نظام‌مند مورد توجه در سوابق مطالعاتی، ما به دنبال ادغام یافته‌‌ها با ارائه الگویی هستیم که نشان می‌دهد چگونه ایده‌آل‌های دولت در ایران برای فقرزدایی درعمل بر واقعیت‌های سیاستگذاری تاثیر می‌گذارند، آنچه‌که کمتر مطالعه‌ای بدان پرداخته است. ما بیشتر هنجارهای شکل‌گرفته معمول پیرامون گردشگری و ذینفعانش بواسطه مشروعیت‌بخشی به رویکردهای بسیار متمرکز و درمقابل توجیه عدم دخالت‌دادن به جوامع محلی را در روستاهای کوهستانی نیشابور، استان خراسان رضوی به‌عنوان نمونه مطالعاتی، مورد نقد قرار دادیم. این پژوهش با استفاده از روش‌تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. درکل، 57 مشارکت کننده با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند برای مصاحبه حضوری و نیمه‌ساختاریافته عمیق انتخاب شدند. تجزیه‌وتحلیل دست‌نوشته‌ها درخصوص نظر مصاحبه‌شوندگان منجربه شکل‌گیری 83 کد اولیه، 19 زیرطبقه، 2 طبقه و 1 تم یا درونمایه شد. یافته‌ها نشان‌داد که دولت به همراه نیروهای بیرونی، به‌عنوان بازیگران اصلی در بخش گردشگری در فرایند برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و سرمایه‌گذاری ایفای نقش می‌کنند. شواهد حاکی ازآن است، دولت به بهانه کاهش فقر و رونق‌بخشی به معیشت روستایی و ضرورت بهبود عملکرد اقتصادی و درآمدی در این فرایند، در عمل به حمایت از شرکت‌های و موسسات بیرونی و جذب سرمایه های فرامحلی تاکید دارد؛ لذا به طرح‌های تصمیم‌گیری مشارکتی و موافق با ملاحظه منافع ذینفعان محلی اهمیت چندانی نمی‌دهد. .... https://jrur.ut.ac.ir/article_104036.html شیوع روزافزون بلایای طبیعی و انسانی در جوامع محلی و کمتر توسعه‌یافته، که اغلب منجر به پیامدهای گسترده اجتماعی-اقتصادی می‌شوند، نقش حیاتی تاب‌آوری اقتصادی را در حفظ تاب‌آوری اجتماعی برجسته می‌کند. این واقعیت نگران‌کننده، رویکردهای جدید و استراتژی‌های تطبیقی را برای رسیدگی مؤثر به این چالش‌های نوظهور ضروری می‌سازد. بر این اساس، این مطالعه به بررسی نقش واسطه‌ای تاب‌آوری اقتصادی و تأثیر آن بر تاب‌آوری اجتماعی در چارچوب تعاملات بین ذینفعان منابع طبیعی در استان سیستان و بلوچستان می‌پردازد. جامعه مورد مطالعه شامل متخصصان با حجم نمونه 315 شرکت‌کننده بود که از طریق نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS 26 و SmartPLS 3.3 انجام شد. یافته‌ها نشان داد که تاب‌آوری اقتصادی، در تعامل با تاب‌آوری اجتماعی و مشارکت ذینفعان، تأثیر خود را 068/3 واحد افزایش می‌دهد و نقش محوری آن را در افزایش پایداری سیستمی برجسته می‌کند. علاوه بر این، همکاری بین سازمان‌های دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد، بخش خصوصی و جامعه مدنی، تبادل دانش، منابع و راه‌حل‌های نوآورانه و همچنین شناسایی چالش‌ها و نیازهای جامعه را تسهیل می‌کند و در نتیجه تاب‌آوری را در سطوح مختلف افزایش می‌دهد. علاوه بر این، شاخص GOF برابر با 187/0 به دست آمد که نشان دهنده برازش قابل قبول مدل است. همچنین، معیار KMO و آزمون‌های بارتلت، کفایت حجم نمونه برای تحلیل عاملی را تأیید کردند. https://jrur.ut.ac.ir/article_104037.html متأثر از موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در اقلیم گرم و خشک ناحیه شرقی ایران، یکی از مهمترین چالش‌های توسعه روستایی این مناطق مسئله کمبود آب است. آب به عنوان حیاتی‌ترین عامل محیطی و معیشتی و یکی از اصلی‌ترین ابزارهای توسعه اقتصادی در نواحی روستایی محسوب می‌گردد، که کمبود آن مسیر توسعه‌یافتگی این نواحی را سخت‌تر و پیچیده‌تر می‌سازد. بدین‌سان، این مقاله با بهره‌گیری از پارادیم کیفی و تئوری زمینه‌ای به بررسی اثرات بحران آب در فقر روستای ماخونیک (یکی از هفت روستای شگفت-انگیز جهان) پرداخت. جامعه آماری شامل دو دسته مطلعان کلیدی روستایی بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند، 22 نفر با روش گلوله برفی انتخاب و با استفاده از مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختارمند و رسیدن به اشباع نظری داده‌ها جمع‌آوری گردید. برای تحلیل روایت‌ها از روش کدگذاری سه مرحله‌ای باز، محوری و انتخابی استفاده گردید. یافته‌ها نشان داد، بسط و گسترش کمبود آب در یک بستر جغرافیایی (روستا) بسان یک عامل مهم می‌تواند منجر به محدودیت‌های مادی و اجتماعی، محدود شدن آگاهی و انحراف عقاید و سنت‌ها و نهایتاً بدی اوضاع و توقف جریان‌های مثبت اقتصادی فقرا گردد. همچنین نتایج نشان داد به ترتیب مقوله-های ردپای بحران آب در فقر بنیان‌های محیطی، فقر فرهنگ روستایی، فقر روابط اجتماعی، فقر نظام اقتصادی و بهره‌وری روستایی، فقر نهادی و مدیریتی، فقر امنیت غذایی، فقر نظام ارتباطی روستا و ردپای بحران آب در فقر بافت روستایی با اهمیت بوده‌اند و مقوله هسته "نظام فضایی حاکم بر منطقه (ردپای بحران آب در چشم‌انداز فقر فرهنگی و محیطی روستا)" شناخته شد. https://jrur.ut.ac.ir/article_104039.html زمینه: کارآفرینی نقش مهمی در رشد و توسعه اقتصادی داشته و تلفیق آن با گردشگری می‌تواند نقش بسزایی در توسعه اجتماعی و اقتصادی داشته باشد. هدف: پژوهش حاضر نوعی تحقیق توصیفی- پیمایشی می‌باشد. هدف از این پژوهش شناسایی جایگاه محدوده از منظر مدل تخریب خلاق با محوریت گردشگری ورزشی بود. روش پژوهش: جامعه‌ی آماری شامل 7391 نفر از ساکنان روستاهای بخش زاینده‌رود شهرستان سامان می‌باشد. حجم نمونه پژوهشی ۴۰ و 31 نفر به ترتیب از افراد کارآفرین و خبرگان انتخاب شد. داده‌ها توسط مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه گردآوری شد. تحلیل داده‌ها در دو بخش توصیفی و استنباطی برای سنجش و آزمون‌های مقایسه میانگین ناپارامتریک از نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLSجهت تبیین مدل و تحلیل معادلات ساختاری استفاده شد. در نهایت با استفاده از نتایج و راهبردهای استخراج‌شده از تحلیل SWOC، الگوی مطلوب مشخص گردید. یافته‌ها: نتایج نشان داد میانگین‌های 73/3، 91/3 و 27/3 به ترتیب از منظر ساکنان، گردشگران و جهت سرمایه‌گذاری‌ها محدوده مورد مطالعه در وضعیت مناسبی جهت گسترش تخریب خلاق در گردشگری است. محدوده از نظر مدل تخریب خلاق، در مرحله کالای پیشرفته می‌باشد. جهت‌گیری عمده در وضع موجود به ‌سوی راهبرد تدافعی بوده اما برای دستیابی به جایگاه مطلوب، نیاز به اتخاذ راهبرد جهشی می‌باشد. نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌ها، می‌توان با توسعه گردشگری ورزشی خلاقانه گردشگران بیش‌تری را جذب نمود. بر این اساس مسئولین می‌بایست برنامه‌ریزی و سیاست‌های متناسب با آن را تدوین و اجرا نمایند تا با استفاده پتانسیل‌های موجود، موانع و مشکلات را کاهش و بهره‌مندی بیش‌تری از توسعه این صنعت به دست آورد. https://jrur.ut.ac.ir/article_104040.html چکیده توسعه کارآفرینی در میان زنان روستایی، راهکاری مؤثر برای توانمندسازی زنان و تحول اقتصادی و معیشتی در نواحی روستایی محسوب می‌شود. دستیابی به این آرمان، مستلزم شناسایی جامع شرایط و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری فضای نامناسب کارآفرینی است. در این راستا، پژوهش حاضر، از لحاظ هدف، کاربردی، از لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی و از لحاظ گردآوری اطلاعات ترکیبی از هر دو روش اسنادی و پیمایشی است. داده‌ها در بخش نظری از طریق منابع اسنادی و در بخش میدانی با روش پیمایشی گردآوری شده‌اند. جامعه آماری پژوهش، زنان ساکن در خانوارهای روستایی به تعداد12083 خانوار روستایی در 149 روستا می باشد. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۳۲۰ زن روستایی تعیین گردید که نمونه ها به صورت طبقه‌ای و تصادفی در روستاها انتخاب شدند. نتایج نشان داد که هشت عامل به‌عنوان موانع توسعه کارآفرینی زنان روستایی در منطقه شناسایی شده‌اند: ضعف در نظام مدیریتی، برنامه‌ریزی و حمایت از کارآفرینی روستایی؛ موانع ساختاری و محیطی رقابت‌پذیری و توسعه اقتصادی در مناطق روستایی؛ کمبود زیرساخت‌ها و امکانات ضروری برای توسعه کسب‌وکارهای روستایی؛ ضعف در زنجیره ارزش و شبکه‌سازی اقتصادی در مناطق روستایی؛ موانع اجتماعی، فرهنگی و ساختاری در توسعه کارآفرینی؛ ضعف در نظام آموزشی، مشاوره‌ای و هدایت کارآفرینی در مناطق روستایی؛ موانع مالی و اعتباری در توسعه کارآفرینی و سرمایه‌گذاری؛ و موانع فردی و روان‌شناختی در توسعه کارآفرینی. و همچنین نتایج تحلیل مسیر نشان داد که ضعف در مدیریت، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه‌ای و به‌دنبال آن، نامناسب بودن فضای کسب‌وکار، مؤثرترین عوامل شکل‌دهنده به شرایط نامناسب کارآفرینی زنان روستایی در منطقه هستند. https://jrur.ut.ac.ir/article_104041.html پژوهش حاضر با هدف تحلیل عوامل موثر بر تاب آوری نهادی در سکونتگاههای روستایی نوشته شد. مطالعه حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری این تحقیق شامل تمام خانوارهای ساکن در روستاهای حوضه آبریز شاخه اصلی و سفلی گرگان رود که تعداد آن برابر با 3876 خانوار بود حجم نمونه از طریق فرمول کوکران با خطای ٦ درصد، حجم نمونه 350 خانوار به دست آمد. روایی ابزار تحقیق با استفاده از مدل تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه و به تایید رسید تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSSو اسمارت پی ال اس با روش آمار توصیفی و مدل‌سازی معادلات ساختاری و همچنین آزمون t انجام شد. یافته‌ها نشان داد که سرمایه اجتماعی و حس تعلق مکانی بر تاب آوری نهادی تاثیر مثبت و معناداری دارد و مقدار ضریب مسیر بدست آمده برای متغیر تعلق مکانی برابر با 239/0 و برای سرمایه اجتماعی برابر با 656/0 بود. از دیگر نتایج این پژوهش بررسی وضعیت تاب آوری نهادی و مولفه‌های آن در محدوده مورد مطالعه نشان داد که روستاهای مورد مطالعه از منظر تاب آوری نهادی و مولفه‌های آن یعنی بستر نهادی، روابط نهادی و عملکرد نهادی در وضعیت نامطلوبی قرار دارند و روستاهای مورد مطالعه از منظر تاب آوری نهادی دارای تاب آوری ضعیفی هستند. https://jrur.ut.ac.ir/article_104224.html توسعه روستایی در مناطق محروم یکی از چالش‌های اساسی در مسیر کاهش نابرابری‌ها، ارتقای کیفیت زندگی و تحقق عدالت اجتماعی به شمار می‌رود. با توجه به پیچیدگی مسائل توسعه‌ای در این مناطق، بهره‌گیری از رویکردهای آینده‌نگرانه و طراحی سناریو می‌تواند ابزاری مؤثر برای تحلیل روندهای پیش‌رو، ترسیم چشم‌اندازهای ممکن و ارائه راهکارهای عملی در راستای محرومیت‌زدایی باشد. هدف این پژوهش، طراحی سناریوهای توسعه‌محور و محرومیت‌زدا برای روستای زیرتنگ آبزر، واقع در شهرستان اندیکا از استان خوزستان است. این مطالعه با رویکرد آینده‌پژوهی و بهره‌گیری از چارچوب تایدا در پنج گام ردیابی، تحلیل، تصویرسازی، تصمیم‌گیری و اقدام انجام شده است. در مرحله اول، داده‌ها از طریق مطالعات میدانی، ترسیم نقشه تکامل چندسطحی و انجام ۲۶ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ذی‌نفعان محلی گردآوری شد. سپس، داده‌ها با استفاده از تحلیل پستل، تحلیل مضمون و تحلیل فرصت‌ها و تهدیدها مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه، با مشارکت ذی‌نفعان، چهار سناریوی توسعه تدوین گردید و در گام بعد، این سناریوها با روش دلفی توسط خبرگان ارزیابی و سناریوی بهینه انتخاب شد. نهایتاً در گام اقدام، مسیرهای تحقق سناریوی منتخب با بهره‌گیری از روش پس‌نگری ترسیم گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که امکان طراحی سناریوهای عملی و مؤثر برای کاهش محرومیت و تقویت توسعه روستایی در این منطقه وجود دارد. از میان چهار گزینه پیشنهادی، سناریوی توسعه صنایع دستی با محوریت شیردنگ‌بافی به‌عنوان گزینه نهایی انتخاب شد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که رویکرد آینده‌پژوهی می‌تواند ابزاری کارآمد در برنامه‌ریزی توسعه برای مناطق محروم و الگویی الهام‌بخش برای روستاهای دارای شرایط مشابه باشد. https://jrur.ut.ac.ir/article_104225.html پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر گردشگری رویداد بر توانمندسازی زنان روستایی در استان سمنان صورت گرفته‌است. این پژوهش بر اساس هدف، جزء پژوهش‌های کاربردی بوده و از لحاظ نحوه گرد‌آوری داده‌ها، به صورت توصیفی- همبستگی می‌‌باشد. روش جمع آوری اطلاعات مورد نیاز برای این پژوهش نیز به دو صورت کتابخانه‌ای و میدانی انجام گرفته‌است. روش نمونه‌گیری به‌صورت نمونه‌گیری خوشه‌بندی یک‌مرحله‌ای بوده و ابزار‎ ‎جمع‌آوری‎ ‎داده‌ها‎ ‎در‎ ‎این‎ ‎پژوهش‎ ‎پرسشنامه می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش را تمامی زنان استان سمنان که در رویدادهای گردشگری این استان فعالیت و نقش اجرایی داشته‌اند، تشکیل می‌دهند و تعداد اعضای نمونه آماری 384 نفر در نظر گرفته شده‌است که با استفاده از فرمول تعیین حجم نمونه از جامعه نامحدود به‌دست‌آمده‌است. تجزیه و تحلیل اطلاعات به روش کمی بوده و برای تجزیه و تحلیل داده‌های جمع آوری شده از دو روش توصیفی و استنباطی استفاده شده‌است. از‎ ‎آمار‎ ‎توصیفی‎ ‎برای‎ ‎داده‌های‎ ‎جمعیت‎ ‎شناختی‎ ‎ و با‎ ‎استفاده از نرم‌افزار ‏Excel‏ استفاده شده‌است؛ و از آمار استنباطی به کمک نرم‌افزار برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از نمونه آماری در مورد هر یک از ‏سؤالات استفاده گشته‌است؛ برای بررسی آزمون فرضیه‌‎ها از آزمون‎ آماری رگرسیون خطی و برای تعیین پایایی هم از ضریب آلفای کرونباخ با استفاده از نرم‌افزار SPSS استفاده شده‌است. یافته‌ها حاکی از این است که منافع و هزینه‌های درک شده گردشگری رویداد اثر مستقیم و معناداری بر توانمندسازی اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی زنان روستایی دارد. https://jrur.ut.ac.ir/article_105292.html بررسی‌ها نشان می‎دهد ارزیابی طرح‌های مختلف از جمله طرح‌های محرومیت‌زدایی و اشتغال‎آفرینی که توسط نهادهای مختلف در ایران اجرا شده یا در حال اجراست، دارای ضعف‌های قابل‌توجهی بوده است. درهمین راستا، پژوهش حاضر با هدف تحلیل راهبردی طرح‌های محرومیت‎زدایی و اشتغال‎آفرینی روستایی بنیاد برکت در استان خراسان‎رضوی انجام گردید. این پژوهش از منظر روش‎شناسی، کیفی است و با استفاده از اسناد موجود، ابزار مصاحبه به روش هدفمند گلوله‌برفی، تکمیل پرسشنامه توسط تمام جامعه تسهیل‌گران و مجریان استان و بازدیدهای میدانی هدفمند و نهایتا اطمینان حاصل‌کردن از روایی و پایایی داده‌ها، داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز گردآوری و به روش تماتیک، تحلیل گردید. در ادامه با استفاده از ابزار تحلیل راهبردی (SWOT) وضعیت موجود طرح‎ها(طرح سحاب، آسمان و آفتاب) از زوایای مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که ترجیح کیفیت بر کمیت طرح‎ها و وجود واحد تحقیق و توسعه درون سازمان، بالاترین نقاط قوت و بسنده‌کردن به طرح‎های زودبازده، بالاترین ضعف طرح‎های بنیاد برکت بوده است؛ هم‎چنین افزایش انگیزه کار و اشتغال در بین مردم با دیدن الگوهای موفق اشتغال‎آفرینی و سختی نظارت بر عملکرد متقاضیان تسهیلات به ترتیب بالاترین فرصت‎ها و تهدیدهای پیش روی بنیاد را تشکیل داده است. تقسیم کار در ایجاد و توسعه اشتغال‎زایی میان نهادهای متولی محرومیت زدایی روستایی ذیل برنامه جامع محرومیت‎زدایی ملی، افزودن شاخص‎های کارآمدتر در اهلیت‎سنجی متقاضیان، توجه به تکمیل زنجیره ارزش و توسعه بازار و توانمندسازی قبل از اعطای تسهیلات و ... از مهم‎ترین راهبردهای ارائه شده جهت بهبود وضع موجود برنامه‎های اشتغال‎آفرینی روستایی بنیاد برکت است. https://jrur.ut.ac.ir/article_105293.html توانمندسازی اقتصادی بالاخص از طریق‌راه‌اندازی و توسعه کسب و کارهای خانگی در سطح ایران، یکی از شیوه‌های مؤثر توسعه محلی و روستایی است. از اینرو هدف اصلی این مقاله، بررسی الگوی توانمندسازی اقتصادی مشاغل خانگی براساس تجربیات میدانی در جهاد دانشگاهی می‌باشد که که با استفاده از روش مطالعه موردی و استفاده از ابزار مصاحبه نیمه ساختارمند با انتخاب نمونه‌گیری هدفمند در بین 10 واحد جهاد دانشگاهی اجرا شده است. یافته‌های پژوهش مستخرج از تحلیل مضمون بر روی داده‌ها نشان می‌دهند که چهار مضمون فراگیر به عنوان دال مرکزی این پژوهش مطرح هست که عبارتند از: 1) سهولت شروع؛ 2) سهولت انجام؛ 3) پایداری و 4) ارزیابی کسب و کارهای خانگی. از طرفی مضامین سازمان‌دهنده نیز بر اصلاح رویه‌های شروع و توسعه کسب و کارهای خانگی؛ ارائه مشاورههای مؤثر؛ اعمال ابتکارات در اجرای الگو؛ تعامل با پیشرانان و ارگان‌ها؛ اهمیت تعامل با کارشناسان؛ حمایت از سرمایه گذاری خرد؛ تأکید بر ابعاد دیگر توانمندسازی؛ اجرای موفق شیوه‌های میدانی رصد و ارزیابی کسب و کارها؛ نقش ویژگی‌های فردی و اجتماعی در موفقیت و عدم موفقیت کسب و کارها؛ و ارزیابی مشکلات بروکراسی اجرایی طرح تأکید دارند. در واقع می‌توان نتیجه گرفت که الگوهای اجرا شده فعلی برای توانمندسازی اقتصادی کسب و کارهای خانگی در سطح کشور با برخی مشکلاتی مواجه هستند لذا طبق این دال‌های مرکزی راهکاری برای ایجاد تحول در الگوی توانمندسازی اقتصادی کسب و کارهای خانگی ارائه شد که بر 9 فاز عملیاتی متمرکز است. https://jrur.ut.ac.ir/article_105341.html هدف این مقاله، مطالعه تحول و ماهیت مدیریت روستایی است. بر اساس دو دیدگاه غالب در ادبیات، در پی فهم این است که آیا تحوالات مدیریت روستایی هدف توسعه‌ای داشته است یا هدف نظارت و مهار؟ برای این منظور، تحولات مدیریت را در سه دوره قبل و بعد از اصلاحات ارضی و بعد از انقلاب بر اساس روش تفسیر تاریخی و فن جمع‌آوری مبتنی بر اسناد کتابخانه‌ای موجود مورد تفحص قرار داده است. مقاله نتیجه می‌گیرد که دهه‌ها تغییرات با برنامه از سوی دولت در روستاها به ویژه در خصوص مدیریت روستایی، روستاها تغییراتی را تجربه کردند و امروز روستاها بیش از گذشته به خدمات اساسی و تسهیلات نوین زندگی دسترسی دارند، ولی این به معنی توزیع منافع برابر و رفع مشکل توسعه‌نیافتگی روستاها نبوده است. در عین حال، دولت موفق شد به تدریج حوزه نفوذ و سلطه را روستاها از طریق گسترش دیوانسالاری و اقدامات مختلف توسعه دهد. ازاین‌رو، از تحولات روستای طی دهه‌ها بیش از روستاها خود دولت منتفع بوده است. مشکلات عمده روستایی مانند فقر، بیکاری و مهاجرت و شکاف شهر و روستا تداوم یافت. در عین حال نیز، مخاطرات اجتماعی و محیطی جدیدتری مانند آلودگی، کمبود آب، بیابان‌زایی، بیکاری، فرسایش خاک، انحرافات اجتماعی و اعتیاد و غیره روستاها را احاطه کرد. https://jrur.ut.ac.ir/article_106716.html هدف: کارآفرینی اجتماعی زیرشاخه‌ای از کارآفرینی است که سازمان‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی را توصیف می‌کند که به دنبال نوآوری‌اند و هدف آن‌ حل چالش‌های مختلف اجتماعی و محیطی است. برای ایجاد زمینه توسعه کارآفرینی اجتماعی و حل مشکلات اجتماعی در جامعه، کشور نیازمند مدلی اثربخش در این زمینه، به خصوص در مناطق کمتر توسعه‌یافته است. هدف از انجام پژوهش حاضر، توسعه مدل خط‌مشی‌گذاری توسعه کارآفرینی اجتماعی در مناطق روستایی استان‌های کرمانشاه، کردستان و ایلام است. روش‌شناسی: این پژوهش با استفاده از رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه برخاسته از داده‌ها انجام شده است. مشارکت‌کنندگان در پژوهش حاضر شامل 24 نفر از فعالان کلیدی در زمینه موضوع مورد مطالعه بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. در مجموع از انجام مصاحبه‌ها، تعداد 37 مفهوم شناسایی شد که در نهایت این مفاهیم در 10 مقوله محوری تدوین شدند. یافته‌ها: بر اساس یافته‌ها، مدل پارادایمی خط‌مشی‌گذاری توسعه کارآفرینی اجتماعی در مناطق روستایی استان‌های کرمانشاه، کردستان و ایلام تدوین و ارائه گردید که در بر دارنده شرایط علی (شامل طبقه مهارت پروری)، شرایط زمینه‌ای (شامل طبقه بررسی وضعیت موجود فرهنگ کارآفرینانه و بهبود آن)، شرایط مداخله‌گر (شامل طبقه فرهنگ‌سازی، آگاهی بخشی عمومی و تطابق با نیازهای جامعه و نهادینه‌سازی)، راهبردها (شامل چهار طبقه اقدامات فرهنگی، اقدامات انگیزشی، اقدامات اجتماعی و اقدامات آموزشی) و پیامدها (شامل کاهش معضلات اجتماعی و افزایش ثروت‌آفرینی) می‌باشد. در انتها نیز پیشهاداتی بر اساس مدل اکتشافی به سیاستگذاران و بازیگران اصلی حوزه کارآفرینی اجتماعی روستایی ارائه گردید. https://jrur.ut.ac.ir/article_106723.html بازاریابی آمیخته گردشگری روستایی رویکردی جامع برای دستیابی به توسعه پایدار محسوب می‌شود که تلاش می‌کند میان اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی از یک‌سو و نیازهای بازار گردشگری از سوی دیگر تعادل ایجاد کند. این رویکرد، با تکیه بر شاخص‌های برنامه‌ریزی فضایی به دنبال هدایت بهینه جریان گردشگران، ارتقای کیفیت خدمات و هماهنگی میان سیاست‌ها و اقدامات محلی در ابعاد بازاریابی آمیخته است. بنابراین هدف اصلی پژوهش تبیین مولفه‌های موثر در برنامه‌ریزی فضایی بازاریابی گردشگری روستایی است که به شیوه توصیفی -پیمایشی انجام شده است و بر پایه نظرخواهی از خبرگان، ذی‌نفعان و گردشگران روستایی استوار است. جامعه آماری پژوهش شامل 59 روستا گردشگری در منطقه 6 آمایش سرزمین (استانهای تهران، البرز و قم)) می‌باشد. براساس روش تمام شماری، از میان روستاهای هدف دارای اولویت گردشگری که مصوب هیئت دولت و پیشنهادی صنایع دستی هستند، در نهایت تعداد 13 روستا انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها نیز با استفاده از نرم‌افزار SPSS وGIS صورت گرفت. یافته‌های پژوهش بر اساس آزمون گابریل نشان داد که شاخص‌های ترویج با میانگین کلی 2.92 محصول و مکان با میانگین 2.88 نسبت به سایر شاخصهای برنامه‌ریزی فضایی بازاریابی گردشگری اهمیت بیشتری دارند.همچنین نتایج حاصل از آزمونT تک‌ ‌نمونه‌ای نشان داد تمامی شاخص‌های برنامه‌ریزی فضایی بازاریابی گردشگری روستایی در وضعیت نامطلوبی قرار دارند و نتایج تحلیل رابطه خاکستری نیز در این مورد نشان داد روستاهای مورد مطالعه به لحاظ برنامه‌ریزی فضایی بازاریابی گردشگری روستایی در منطقه با یکدیگر برابر نیستند. . https://jrur.ut.ac.ir/article_106724.html بحث آموزش و دسترسی برابر به فرصتهای آموزشی یکی از مولفه ها و الزامات توسعه پایدار بخصوص در نواحی روستایی است. با این حال ترک تحصیل یکی از چالش‌های اساسی و چند لایه در این مناطق است که به ویژه دختران را آسیب‌پذیر کرده است. این مسأله در سکونتگاه‌های کوهستانی و صعب‌العبور، مضاعف و بغرنج‌تر است. از این رو هدف پژوهش حاضر شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر ترک تحصیل دختران در روستاهای کوهستانی و عشایرنشین واقع در دهستان مهبان از توابع بخش مرکزی شهرستان نیکشهر است. جامعه آماری تحقیق کلیه دختران زیر 30 سال ساکن در روستاهای عشایرنشین این دهستان را شامل می‌شود که تعداد آن برابر با 1077 نفر است. در این میان تعداد 64 نفر از دختران ساکن در روستاهای نمونه (که طی سال‌های 1402-1390 ترک تحصیل کرده‌اند) به صورت تمام‌شماری به عنوان حجم نمونه تعیین گردید. اطلاعات و داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات میدانی و تکمیل پرسشنامه محقق‌ساخته، گردآوری و به کمک روش‌های آماری (آزمون های t تک نمونه ای و فریدمن) در محیط نرم افزار spss پردازش و تجزیه و تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تأثیر عوامل مختلف شامل فاصله فیزیکی، قابلیت دسترسی، امکانات آموزشی، اقتصاد خانوار، وضعیت سواد اعضای خانوار، ازدواج زودهنگام، رفتارهای محیط آموزشی، رویدادهای خانوادگی، باورهای سنتی و تبعیض جنسیتی در خانواده بر ترک تحصیل دختران به لحاظ آماری معنادار است و این عوامل به ترتیب از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر ترک تحصیل دختران به شمار می‌روند. https://jrur.ut.ac.ir/article_106725.html زمینه: رودخانه‌ها به‌عنوان عناصر بنیادین شکل‌دهندۀ تمدن‌ها و سکونتگاه‌های انسانی، نقش حیاتی در حفظ اکوسیستم و هویت فرهنگی جوامع روستایی دارند. در دهه‌های اخیر، فشارهای اقلیمی و ضعف مدیریت منابع آب منجر به تضعیف خدمات اکوسیستم و فروپاشی پیوندهای فرهنگی با رودخانه‌ها شده است، به‌ویژه در رودخانۀ سجاس‌رود و روستاهای پیرامون آن. هدف: این پژوهش با هدف تحلیل نقش تعامل میان گردشگری بازآفرین و خدمات اکوسیستم در احیاء بوم‌شناسانة رودخانۀ سجاس‌رود و بازسازی میراث روستایی با تأکید بر مشارکت جامعة محلی انجام شد. روش پژوهش: مطالعة حاضر از رویکرد ترکیبی کیفی-کمی و روش توصیفی-تحلیلی بهره گرفت. داده‌ها از طریق ۱۸ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با ساکنان، کارشناسان و فعالان فرهنگی، مشاهدة مستقیم رودخانه، پرسش‌نامه و مطالعات اسنادی جمع‌آوری شد. تحلیل مضمون برای داده‌های کیفی و تحلیل توصیفی و مقایسه‌ای برای داده‌های کمی انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که طی دهة اخیر، دبی رودخانه 60-۷۰ درصد کاهش یافته و خدمات تأمینی، تنظیمی و حمایتی آن تضعیف شده‌اند. بااین‌حال، خدمات فرهنگی رودخانه همچنان پویا باقی مانده و سهمی مهم در هویت جمعی و حافظۀ فرهنگی جوامع روستایی دارد. همبستگی مثبت میان ادراک محیطی، ارزش فرهنگی و ظرفیت گردشگری بازآفرین، امکان باززنده‌سازی رودخانه را با تلفیق ابعاد بوم‌شناسانه، فرهنگی و مدیریتی فراهم می‌کند. نتیجه‌گیری: بازآفرینی رودخانۀ سجاس‌رود تنها از طریق تلفیق خدمات اکوسیستم و گردشگری بازآفرین، با مشارکت جامعة محلی و توجه به ارزش‌های فرهنگی، امکان‌پذیر است. این رویکرد می‌تواند الگویی کارآمد برای احیاء رودخانه‌های نیمه‌خشک ایران ارائه دهد که حفاظت محیط‌زیست، بازسازی هویت فرهنگی و ارتقاء کیفیت زندگی را هم‌زمان پیوند می‌دهد. https://jrur.ut.ac.ir/article_106727.html صنایع‌دستی می‌تواند به‌عنوان ظرفیتی بومی برای اشتغال‌زایی و تقویت اقتصاد محلی، نقشی مهم در تحقق توسعۀ پایدار ایفا کند. ایران با تنوع اقلیمی، فرهنگی و پیشینۀ کهن در تولید صنایع‌دستی، از قابلیت‌ ویژه‌ای برای رشد این حوزه برخوردار است. در این میان، میبد به‌عنوان خاستگاه اصلی هنرصنعت زیلو، در سال ۱۳۹۷ از سوی شورای جهانی صنایع‌دستی به‌عنوان «شهر جهانی زیلو» معرفی شد. این مطالعه با بهره‌گیری از تجربۀ زیلوبافان پیشکسوت، به شناسایی و تبیین راهکارهای احیا و رونق اقتصادی زیلو پرداخته‌است. پژوهش با رویکرد کیفی و در چارچوب پارادایم تفسیری طراحی گردیده و داده‌های موردنیاز از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری شده است. مشارکت‌کنندگان در چارچوب نمونه‌گیری نظری و با استفاده از رویکردهای هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند و اشباع ‌نظری پس از ۲۶ مصاحبه حاصل آمد. تحلیل داده‌ها بر پایۀ الگوی شش‌مرحله‌ای براون و کلارک و به روش تحلیل مضمون انجام گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد زیلوبافی با چالش‌هایی مانند ضعف در بازتولید سرمایۀ انسانی، کاهش انگیزه‌های شغلی، جایگزینی محصولات صنعتی و ناکارآمدی نهادهای پشتیبان مواجه است. همچنین، زیلوبافی تنها یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه سرمایه‌ای فرهنگی، عامل هویت‌بخش محلی و بستری برای تعاملات میان‌نسلی به‌شمار می‌رود. بر اساس دیدگاه پیشکسوتان، احیای این هنرصنعت مستلزم پیوند مؤثر میان تولید و بازار، بهره‌گیری برندمحور از ظرفیت ثبت جهانی، تقویت حمایت‌ نهادی و سیاست‌گذاری کارآمد است که باید بر صیانت از میراث فرهنگی، بازتولید سرمایۀ اجتماعی و توسعۀ پایدار استوار باشد. این موارد به‌ویژه در مناطق روستایی که در سرمایه عامل اصلی محدود کننده تولید است، دارای اهمیتی دو چندان خواهد بود. https://jrur.ut.ac.ir/article_106728.html متنوع سازی اقتصاد روستایی، یکی از رویکردهای توسعه روستایی است که توسط بسیاری از کشورهای در حال توسعه در دستور کار قرار دارد. این رویکرد موجب می‌شود تا جوامعی که از تنوع اقتصادی برخوردارند، نسبت به جوامعی ‌که به شدت به یکی از بخش‌های اقتصادی اولیه مانند کشاورزی وابسته هستند، در مقابل تغییرات اقتصادی و اقلیمی آسیب‌پذیری کمتری داشته باشند. بنابراین، توسعه کسب وکارهای روستایی می‌تواند در کشوری مانند افعانستان که هنوز بیش از 70 درصد جمعیت آن در نواحی روستایی ساکن هستند برای توسعه نقاط روستایی راهگشا باشد. در همین‌راستا، این مطالعه با هدف بررسی الزامات تنوع بخشی به فعالیت‌های اقتصادی روستایی از دیدگاه سرپرستان خانوارهای روستایی انجام شد. جامعه آماری این تحقیق، تمامی خانوارهای روستایی ولایت کندز بود. در این پژوهش حجم نمونه، با استفاده از نرم‏افزار G*Power، به تعداد 188 نفر تعیین و نمونه‌گیری به‌ روش چندمرحله‌ای انجام شد. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسشنامه بود. برای تجزیه و تحلیل و توصیف داده‌ها علاوه بر آماره‌های مشخص کننده مرکزی و پراکندگی، از ضریب تغییرات و تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. یافته‌های این مطالعه نشان داد که به‌ترتیب الزامات زیرساختی، پژوهشی، توانمندسازی، ترویجی- فناوری و الزامات تسهیلاتی از مهم‌ترین الزامات تنوع بخشی به فعالیت‌های اقتصادی روستایی در منطقه مورد مطالعه به‌شمار می‌رود. نتایج این مطالعه، به‏خصوص با توجه به فقدان ادبیات تجربی کافی و مناسب در افغانستان، می‏تواند نقش عمده‏ای را در ارائه بینش صحیح به دست‏اندرکاران و مسئولان توسعه روستایی کشور ارائه دهد. https://jrur.ut.ac.ir/article_106840.html مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی، به‌عنوان سازوکاری برای ادغام ملاحظات اجتماعی و محیط‌زیستی در فعالیت‌های بنگاه‌داری، از ظرفیت قابل‌توجهی برای پیشبرد توسعه محلی و منطقه‌ای برخوردار است؛ با این حال، اثربخشی آن مستلزم هم‌راستایی با نیازهای واقعی جوامع، انسجام نهادی و شفافیت در عملکرد است. در ایران، علی‌رغم تلاش‌های اخیر برای قاعده‌مندسازی این حوزه، شکاف میان چارچوب‌های مقرراتی و عملکرد میدانی همچنان پابرجاست. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد کیفی و بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون، به ارزیابی عملکرد بنگاه‌های اقتصادی در حوزه مسئولیت اجتماعی، کارآمدی سیاست‌ها و مقررات موجود در هدایت فعالیت‌های مسئولیت اجتماعی به‌سمت توسعه محلی پرداخته است. داده‌های پژوهش از طریق تحلیل اسناد رسمی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از مدیران شرکتی، مسئولان دولتی و محلی گردآوری و تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که فعالیت‌های مسئولیت اجتماعی در ایران با چالش‌های چندلایه‌ای در سطوح شناختی، رویه‌ای و ساختاری مواجه است. در سطح شناختی، غلبه برداشت خیریه‌ای، مسئولیت اجتماعی را از کارکرد توسعه‌ای خود دور ساخته و در سطح رویه‌ای نیز گسست پروژه‌ها از اسناد آمایشی، اجرای جزیره‌ای اقدامات و مشارکت سطحی ذی‌نفعان محلی، اثربخشی آن را تضعیف کرده است. در سطح ساختاری، محدود ماندن شمول مقررات به شرکت‌های دولتی، انعطاف‌ناپذیری بودجه‌ای و خلأ سازوکارهای نظارتی مستقل، زمینه را برای رواج رویه‌های نمایشی و سبزشویی فراهم آورده است. در لایه‌ای عمیق‌تر، تقدم سهمیه‌های دستوری، همچون اولویت‌بخشی به پروژه‌های نظیر مدرسه‌سازی بر اولویت پذیرش مسئولیت در برابر آثار منفی فعالیت بنگاه‌ها، حاکی از تناقضی درونی در سیاست‌های موجود است که عملاً مسیر توسعه‌محور شدن مسئولیت اجتماعی را تضعیف کرده است. https://jrur.ut.ac.ir/article_107083.html شفافیت به‌عنوان یکی از ارکان اصلی حکمروایی خوب، نقشی اساسی در ارتقای اعتماد و مشارکت عمومی و همچنین تحقق توسعه پایدار روستایی دارد. هدف پژوهش حاضر بررسی میزان شفافیت عملکردی مدیران محلی و تأثیر آن بر رضایت و مشارکت روستاییان در دهستان عربخانه بخش سرداران شهرستان نهبندان است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی می‌باشد. داده‌ها از دو طریق جمع‌آوری شدند: نخست، مطالعات کتابخانه‌ای برای تدوین مبانی نظری؛ و دوم، پیمایش میدانی با پرسشنامه ساخت‌یافته. جامعه آماری شامل ۱۰ روستای دارای دهیاری در دهستان عربخانه بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۱۶۳ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. روایی ابزار توسط خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های آماری مناسب انجام شد. نتایج نشان داد میانگین شفافیت عملکردی مدیران (21/2)، رضایت روستاییان از عملکرد مدیران روستایی(20/2) و میزان مشارکت روستاییان (33/2) و در تمامی متغیرها پایین‌تر از حد متوسط نظری (۳) است. همبستگی‌ها حاکی از وجود رابطه مثبت و معنادار میان شفافیت و رضایت (830/0) و نیز میان شفافیت و مشارکت (684/0) بود. تحلیل رگرسیون بیانگر آن است که سه بُعد «دسترسی به اطلاعات عملکرد»، «تعامل و ارتباط مدیران با مردم» و «استفاده از ابزارهای فناوری» بیشترین تأثیر مثبت را بر رضایت و مشارکت دارند، در حالی که «وضوح اطلاعات» و «شفافیت مالی» اثر معناداری نشان ندادند. یافته‌ها بیانگر آن است که نبود شفافیت عملکردی، عامل اصلی کاهش رضایت و مشارکت در میان روستاییان دهستان عربخانه است. https://jrur.ut.ac.ir/article_107151.html قرارگیری تعداد زیادی سکونتگاه‌های کوچک و بزرگ در دره‌های میان‌کوهی رشته کوه الوند باعث شده تا در این منطقه تعامل بین طبیعت و انسان مشخص شود و شاهد شکل‌گیری الگو و سبک خاصی از معماری سنگی در مناطق کوهپایه‌ای باشیم که شواهد آن به خوبی در روستاهای ورکانه، ارزانفود، علی آباد و غیره به خوبی نمایان است. مهمترین پرسش‌های مطرح در این پژوهش عبارتند از؛ تشابهات و ویژگی‌های مشترک معماری روستاهای مورد مطالعه دره ارزانفود کدامند؟ مهمترین اجزاء و عناصر معماری منازل و خانه‌های روستایی منطقه مورد پژوهش کدامند؟ کارکرد خانه‌ها و منازل مسکونی موجود در معماری روستایی منطقه چگونه است؟ رویکرد پژوهش حاضر از نوع توصیفی ـ تحلیلی است و روش گردآوری اطلاعات آن بر مبنی فعالیت‌های میدانی (شامل؛ بررسی و بازدید، مستندنگاری و تهیه پلان، نقشه، عکس و غیره) و کتابخانه‌ای (شامل؛ استفاده از کتب، گزاراش‌ها و مقالات و غیره) می‌باشد. نتایج بیانگر آن است که توپوگرافی، جغرافیا و شرایط زیست محیطی نقش غالب در شکل‌گیری معماری خانه‌های روستایی این منطقه بوده است طوری که روستاها در مناطق کوهپایه‌ای و با قرارگیری در جهت تابش حداکثری نور خورشید هستند. این روستاها دارای بافت متراکم داخلی با معابر باریک، پر پیچ و خم هستند. جهت قرارگیری منازل مسکونی، خانه‌ها و بازشوها در سمت جنوبی و در جهت حداکثری تابش نور خورشید است. مصالح اصلی دیوارها لاشه‌سنگ‌ و قلوه‌سنگ‌های رودخانه‌ای است و سقف فضاها عمدتا تیرپوش است. https://jrur.ut.ac.ir/article_107152.html پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل ارزیابی تغییرات کاربری اراضی (1990-2023)، و بازتاب‌های فضایی در سکونتگاه‌های روستایی شهرستان شوش (7 دهستان) پرداخته است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و همچنین جهت تهیه و تحلیل داده‌ها از سامانه گوگل ارث انجین (استفاده از تصاویر لندست 5، 7 و 8 و الگوریتم جنگل های تصادفی) استفاده شده‌است. نتایج حاصل از تصاویر ماهواره لندست نشان‌می‌دهد که به‌گونه‌ای که در این دوره کاربری مسکونی و اراضی کشاورزی دیم افزایشی و کاربری‌های اراضی کشاورزی آبی، آب، مرتع و باغات کاهشی بوده است. اراضی کشاورزی دیم در دهستان‌های چنانه (سال 1990 تقریبا 115.32 کیلومترمربع و در سال 2023 تقریبا 212.36 کیلومترمربع)، سید عباس (سال 1990 تقریبا 132.8 کیلومترمربع و در سال 2023 تقریبا 188.47 کیلومترمربع) و سرخه (سال 1990 تقریبا 103.06 کیلومترمربع و در سال 2023 تقریبا 182.34 کیلومترمربع) دارای بیشترین تغییرات و افزایش بوده است. همچنین در این سه دهستان (چنانه، سیدعباس و سرخه) اراضی مرتع کاهش زیادی را نشان داده است (در دهستان چنانه ارضی مرتع در سال 1990 تقریبا 837.22 کیلومترمربع و در سال 2023 به 752.66 کیلومتر مربع). اراضی باغات و اراضی کشاورزی آبی نیز در روستاهای حسین‌آباد (سال 1990 تقریبا 183.49 کیلومترمربع و در سال 2023 تقریبا 134.23 کیلومترمربع). همان طور که نشان‌می‌دهد بیشتر کشاورزی در سطح منطقه به‌سمت کشاورزی دیم و تغییر محصول داده است. همچنین ارزیابی اثرات زیست محیطی و بازتاب های فضایی نشان داد که بیشتر سطح منطقه در حاشیه رودخانه باعث تعرض و تصرف بستر و حریم رودخانه شده‌است. https://jrur.ut.ac.ir/article_107153.html این پژوهش با هدف تحلیل چالش‌های سیاسی مؤثر بر پایداری کارآفرینی روستایی در روستاهای شرق حاشیه زاینده رود استان اصفهان انجام شده است. تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از نظریه داده‌بنیاد صورت گرفته و داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 40 ذینفع کلیدی شامل کارآفرینان روستایی، مدیران محلی، مدیران و کارشناسان جهاد کشاورزی، کارشناسان کارآفرینی و متخصصان توسعه روستایی جمع‌آوری شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار MAXQDA استفاده شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سه مقوله اصلی شامل تحریم، تورم و گرانی، پایداری و امنیت اقتصادی و مشارکت‌های مدنی به عنوان چالش‌های کلیدی سیاسی بر کارآفرینی روستایی تأثیرگذار هستند. نتایج تحلیل‌ها حاکی از آن است که عدم ثبات اقتصادی و سیاسی، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، و فقدان مشارکت مؤثر جوامع محلی در تصمیم‌گیری‌ها، موانع اصلی رشد، موفقیت و پایداری کارآفرینی روستایی محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر پیشنهاد می‌کند که برای دستیابی به پایداری در کارآفرینی روستایی، نیاز به رویکردی جامع است که شامل ثبات در سیاست‌گذاری‌ها، حمایت‌های مالی هدفمند، و تقویت مشارکت‌های مدنی باشد. https://jrur.ut.ac.ir/article_107154.html دامداران روستایی در ایران جهت امور گله‌داری و مدیریت دام‌های بزرگ و کوچک فعالیت‌هایی را به‌صورت اشتراکی انجام می دهند. این یاریگری نقش اساسی را در میان خرده مالکان و بزرگ مالکان ایفا می‌کند. هدف این مطالعه، شناخت ابعاد مختلف دانش بومی و نقش نظام همیاری "وادوش" در بهره‌برداری از دام‌ها و تولید محصولات لبنی در سال‌های 1402 و 1403 در روستای شاه کوه سفلی (استان گلستان) است. مبنای پژوهش، روش‌های پیمایشی و رویکرد کیفی بوده و اطلاعات از طریق مصاحبه‌ی نیمه‌ساختار‌یافته، مشاهده مستقیم، مشاهده مشارکتی به مدت دو ماه و به‌صورت ناپیوسته گردآوری شده است. در تحقیق حاضر، 29 دامدار محلی به شیوه‌ی هدفمند انتخاب شدند و از طریق مصاحبه‌های فردی و گروهی به این پرسش پاسخ دادند که چگونه از طریق نظام تعاونی سنتی "وادوش"، دانش بومی خود را برای مدیریت گله‌های بزرگ و کوچک به کار می‌گیرند. در نهایت، تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون و کدگذاری کیفی صورت گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد روش مدیریتی مکانیسم تعاونی سنتی "وادوش" در قالب نهاد اجتماعی "چِکِنه" با نقش‌های مشخص مانند "اَرباب" و "مُختاباد" سازمان‌دهی می‌شود. در مشارکت فصلی گله‌داران، هر ساله تقریبا پنج تا شش "چِکِنه" تشکیل می‌شود. در جریان آیین وادوش، میانگین تولید روزانه شیر هر دام، میزان سهم هر دامدار از محصولات تولیدی مانند کشک و کره و نیز میزان مخارج ایجاد شده محاسبه و در نهایت تقسیم می‌شود. آیین وادوش علاوه بر کارکرد اقتصادی، موجب تقویت انسجام اجتماعی و اعتماد میان اعضای چکنه شده و انتقال دانش بومی در مدیریت منابع طبیعی را فراهم می‌کند. . https://jrur.ut.ac.ir/article_107672.html گسترش پدیده خانه‌های دوم و شهرک‌های ویلایی در نواحی روستایی شمال ایران، به‌ویژه استان مازندران، طی دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین عوامل دگرگونی‌های فضایی، اجتماعی و فرهنگی تبدیل شده است. اگرچه بخش عمده‌ای از پژوهش‌های پیشین بر پیامدهای کالبدی، اقتصادی و زیست‌محیطی این پدیده تمرکز داشته‌اند، اما ابعاد شناختی–هیجانی، حافظه مکان و دگرگونی‌های هویتی ساکنان بومی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، تحلیل تجربه زیسته روستاییان بومی از تغییرات فضایی ناشی از خانه‌های دوم با تأکید بر حافظه مکان، شناخت اجتماعی و بازتعریف مرزهای خودی/غریبه در چارچوب نوروانسان‌شناسی است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش مردم‌نگاری در چهار روستای اسکی‌محله هرازپی، میانرود هرازپی، اوجی‌آباد و علمده شرقی انجام شده است. داده‌ها از طریق ۳۰ مصاحبه عمیق و نیمه‌ساختاریافته با مشارکت‌کنندگان بومی، مشاهده مشارکتی و یادداشت‌های میدانی گردآوری و با استفاده از کدگذاری سه‌مرحله‌ای تحلیل شده‌اند. یافته‌ها در قالب پنج مضمون اصلی شامل دگرگونی حافظه مکان و وابستگی مکانی، بازتعریف مرزهای خودی و غریبه، تغییر در معانی تعلق و مالکیت، راهبردهای روزمره سازگاری و مقاومت، و تضعیف انتقال بین‌نسلی دانش و خاطره جمعی سامان یافته‌اند. تحلیل نوروانسان‌شناختی یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییرات فضایی ناشی از خانه‌های دوم، فراتر از تحولات کالبدی، با فرایندهای شناختی و هیجانی ساکنان پیوند خورده و بر حافظه محیطی، همدلی اجتماعی و هویت جمعی اثرگذار است. نتایج پژوهش بر ضرورت توجه هم‌زمان به ابعاد فرهنگی، شناختی و عاطفی در سیاست‌گذاری توسعه روستایی و مدیریت پدیده خانه‌های دوم تأکید دارد. https://jrur.ut.ac.ir/article_107935.html پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و اکتشافی به بررسی نقش توانمندسازی ساختاری در تسهیل فرایند خودسازماندهی روستاییان در شهرستان آشتیان می‌پردازد. هدف اصلی مطالعه، شناسایی و تحلیل ابعاد ساختاری مؤثر بر شکل‌گیری و پایداری خودسازماندهی در سکونتگاه‌های روستایی است. بر اساس چارچوب نظری کانتر، توانمندسازی ساختاری به معنای دسترسی افراد و گروه‌ها به منابع، اطلاعات، حمایت‌های نهادی و فرصت‌های مشارکت است. وجود این شرایط، نه‌تنها احساس شایستگی و کارآمدی روستاییان را تقویت می‌کند، بلکه زمینه را برای ابتکار عمل، همکاری‌های جمعی و شکل‌گیری نهادهای خودجوش محلی فراهم می‌سازد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ نفر از خبرگان دانشگاهی، بخش دولتی و خصوصی گردآوری و نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند تا اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2020 و بر پایه کدگذاری باز و محوری انجام شد. یافته‌ها نشان داد که ۲۴ واحد معنایی استخراج‌شده در قالب چهار بعد اصلی توانمندسازی ساختاری شامل «فرصت» (آموزش و آگاهی‌بخشی)، «اطلاعات» (دانش و مهارت)، «دسترسی به منابع» (مادی و غیرمادی) و «حمایت/پشتیبانی» (تشکل‌سازی، مشارکت و همکاری) سازمان‌دهی می‌شوند. نتایج حاکی از آن است که تحقق و تداوم خودسازماندهی در جوامع روستایی از رهگذر توانمندسازی ساختاری به صورت جامع و هم‌افزا ممکن است؛ به این معنا که هر چهار بعد یادشده باید به‌صورت یکپارچه اجرا شوند، چراکه هرگونه ضعف یا کاستی در یکی از ابعاد می‌تواند پویایی، انسجام و کارآمدی این فرآیند را تضعیف کند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر لزوم بازنگری سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه روستایی با تمرکز بر ظرفیت‌ها و توانمندی‌های محلی و تقویت بسترهای ساختاری تأکید دارد. https://jrur.ut.ac.ir/article_108056.html گردشگری کشاورزی با ظرفیت بالایی جهت بهره‌گیری از محصولات بومی یکی از رویکردهای نوین توسعه گردشگری روستایی است. زعفران طی شش دهه گذشته از یک محصول مکمل به یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد محلی در شهرستان نطنز تبدیل شده است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش مردم‌نگاری، به تحلیل چگونگی گذار معیشتی از کشت محصولات کم‌بازده نظیر سیب‌زمینی به کشت و عرضه زعفران، نقش آن در شکل‌گیری گردشگری زعفران و بررسی ظرفیت‌های این نوع گردشگری در شهرستان نطنز می‌پردازد. داده‌ها از راه مشاهده مشارکتی و مصاحبه‌های عمیق با زعفران‌کاران، زنان روستایی، مطلعین محلی و فعالان گردشگری گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد گذار به کشت گران‌ترین ادویه جهان موجب افزایش سرمایه و ارتقای منزلت اجتماعی ساکنان شهرستان نطنز شده و در دو دهه اخیر، زمینه تبدیل به تجربه گردشگری را فراهم آورده است. همچنین این پژوهش بر این امر تاکید دارد اهمیت گردشگری زعفران تنها به بازدید زعفران‌زارها و فروش محصول زعفران محدود نمی‌شود، بلکه دانش بومی زعفران‌کاران، مشارکت خانوادگی در فرایند تولید، برداشت و عرضه، تجربه زیسته کشاورزان و هویت فرهنگی روستا، مهم‌ترین عناصر جذابیت گردشگری زعفران را تشکیل می‌دهند و توسعه گردشگری زعفران را راهبردی جهت پیوند میان اقتصاد محلی، فرهنگ بومی و توسعه پایدار روستایی می‌داند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد توسعه گردشگری زعفران در نطنز در تنوع‌بخشی به اقتصاد منطقه، حفظ دانش بومی، تقویت هویت محلی، افزایش درآمد روستاییان و در پی آن تقویت ابعاد گوناگون توسعه پایدار منطقه کمک خواهد کرد. https://jrur.ut.ac.ir/article_108193.html اثربخشی برنامه‌های توسعه روستایی درگرو درک پیچیدگی‌های مرتبط با عاملیت‌ها، سازوکارها و نیروهای پیش‌ران است. بااین‌حال، این موضوع کمتر شناخته‌شده‌ای است. شناسایی ابعاد گسترده این خلأ مطالعاتی می‌تواند نقص‌هایی که بیرون از برنامه‌ها وجود دارند را نمایان کرده و راهبردهای دقیقی جهت اصلاح آن‌ها ارائه داد. بدین ترتیب، پژوهش حاضر باهدف کشف و تحلیل عاملیت‌ها، سازوکارها و نیروهای پیش‌ران می‌تواند کاربستی مفید برای آسیب‌شناسی برنامه‌های کلان توسعه روستایی در ایران باشد. روش‌شناسی این پژوهش مبتنی بر یک رویکرد ترکیبی است که با ادغام تحلیل مضمون و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام‌شده است. محققان در مرحله اول، با استفاده از روش نمونه‌گیری متوالی هدفمند، اقدام به برگزاری جلسات گفت‌وگوی عمیق با 34 نفر از صاحب‌نظران دانشگاهی و اجرایی کردند. در مرحله دوم، حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار G*Power، 129 نفر از خبرگان تعیین گردید. یافته‌های کیفی از طریق یک‌رویۀ مقایسه‌ای مداوم مضامین و مفاهیم، همراه با حساسیت نظری محقق انجام شد. نتایج مدل نشان داد که چهار بعد نظری 98.5 درصد از واریانس آسیب‌شناسی سیاست‌های توسعه روستایی را توضیح می‌دهد که حکایت از تأثیرگذاری قوی، تمامی سازه‌ها دارد. نتایج نشان می‌دهد که وجود تفاوت‌های ریشه‌دار نسبت به توسعه شهری و روستایی در برنامه‌های کلان توسعه روستایی ایران حول نقش محوری دولت متمرکز و ساختارهای اقتصادی نفتی حرکت می‌کند که بر در تداوم شکاف نابرابری اجتماعی – اقتصادی و فضایی ختم می‌شود. دستاوردهای این پژوهش می‌تواند درک محققان مفهوم آسیب‌شناسی برنامه‌های توسعه‌ای را گسترش داده و راهبردهای عملی برای تقویت اثربخشی این برنامه‌ها پیشنهاد کند. https://jrur.ut.ac.ir/article_108765.html Food security is fundamental to sustainable development and a key determinant of public health, with reducing food waste being a crucial component. A significant amount of food waste occurs at the household level, especially in rural areas, where women who often serve as household managers play a vital role in shaping consumption behaviors and waste reduction efforts. This study aimed to examine the food waste management practices among rural women in Aq Qala County and identify the key factors influencing their adoption. A survey was conducted with 200 rural women selected through multistage probability sampling from a population of 25,000. The data collection tool was a structured questionnaire, validated by university experts and with a reliability coefficient exceeding 0.77. Data were analyzed using SPSS and multiple regression techniques. The findings revealed seven variables significantly influenced food waste management practices: attitude toward waste reduction (β=0.467), willingness to learn food processing methods (β=−0.615), awareness of waste reduction techniques (β=0.410), household monthly expenditures (β=0.296), willingness to acquire food waste reduction skills (β=0.133), proportion of household income spent on food (β=−0.193), and knowledge about food waste reduction methods (β=0.202). Based on these results, it is recommended to focus on increasing rural women's awareness of the importance of reducing food waste through education and awareness campaigns. Furthermore, strengthening educational and financial support aimed at improving household financial literacy could empower women to adopt better waste management practices. These efforts are crucial for enhancing food security and promoting sustainable consumption in rural communities. https://jrur.ut.ac.ir/article_108766.html ناامنی آب در سطح خانوار یک مسئلة پیچیدة اجتماعی- اکولوژیک است که نه تنها بر سلامت جسمانی و بهداشت فردی تأثیر می‌گذارد، با توجه به نقش حیاتی آب در زندگی انسان و توسعة پایدار، مدیریت صحیح و الگوهای مصرف خانوار جایگاهی اساسی در کاهش هدررفت و حفاظت از منابع آبی دارد. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر و پیامدهای ناشی از ناامنی آب خانگی روستایی، با رویکرد کیفی و روش فراترکیب انجام شد. جامعة پژوهش شامل 230 سند علمی منتشر شده بین سال‌های 2010 تا 2025 بود که از چهار پایگاه بین‌المللی (Wiley، Scopus، Google Scholar و ScienceDirect) و سه پایگاه داخلی (Magiran، SID و Noormags) با استفاده از کلید‌واژه‌های مرتبط با ناامنی آب، مدیریت مصرف آب و خانواده‌های روستایی استخراج شدند. مراحل اصلی فراترکیب منطبق با روش هفت مرحله‌ای سندلوسکی و باروسو (2007) انجام شد. بر اساس تحلیل اسناد، در مجموع 5 بُعد، 11مؤلفه و 74 مفهوم شناسایی شد. ابعاد اصلی شامل عوامل انسانی، اجتماعی، اقتصادی، اقلیمی و سیاسی بودند. مؤلفه‌های استخراج‌شده نیز عبارت‌اند از: فردی، حرفه‌ای، عدالت، سلامت، فرهنگی، روان‌شناختی، مالی، رفاهی، فیزیکی، محیط‌زیستی و دولتی. همچنین پیامدهای ناامنی آب بر جوامع روستایی را می‌توان در سه بُعد پیامدهای اجتماعی، اقتصادی، اقلیمی دسته‌بندی کرد. در بُعد پیامدهای اجتماعی، دو مضمون اصلی سلامت و روانشناسی، در بخش پیامدهای اقتصادی و اقلیمی نیز دو مضمون اصلی به ترتیب تحت عنوان مضامین مالی و محیط‌زیست شناسایی شدند. این نتایج بیانگر ماهیت چندوجهی ناامنی آب خانگی و ضرورت طراحی سیاست‌ها و مداخلات یکپارچه برای مدیریت این بحران در جوامع روستایی است. https://jrur.ut.ac.ir/article_108934.html برنامه‌ریزی‌های کلان بدون توجه به ظرفیت‌های بومی معیشت پایدار در دهستان سرفیروزآباد موجب بروز نگرانی‌ها و چالش‌های مختلفی مانند مهاجرت، بیکاری، حاشیه‌نشینی و عدم بهره‌برداری از همۀ ظرفیت‌های تولیدی برای ساکنان و نیز برنامه‌ریزان منطقه‌ای شده است. از این‌رو، هدف این پژوهش کیفی شناسایی ظرفیت‌های بومی و تحلیل پویایی‌های آنها بر اساس شاخص‌های چارچوب معیشت پایدار شامل سرمایه‌های پنج‌گانه، بافت‌های آسیب‌پذیری و فرایندها و ساختارهای تحول‌آفرین بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمام کنشگران فعال در زمینۀ مشاغل موجود در منطقه بود که تعداد 15 تن از آنها با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند بارز تا رسیدن به اشباع نظری به‌عنوان نمونۀ آماری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند هم‌زمان با مشاهدۀ میدانی بود. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از چارچوب معیشت پایدار و استفاده از روش کدگذاری سه‌سطحی (باز، محوری و انتخابی) انجام شد. قابلیت اعتمادپذیری یافته‌ها از طریق بازبینی و مقایسۀ مستمر یافته‌ها و بازخوردهای مشارکتی از نمونه‌های آماری و استفاده از اسناد میدانی، مشاهده و مثلث‌سازی داده‌ها در تمام مراحل تحلیل تأیید شد. قابلیت انتقال‌پذیری یافته‌ها نیز با استفاده از شرح فرایندهای گردآوری و تحلیل داده‌ها هم‌زمان با شرح زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و طبیعی منطقۀ مورد مطالعه تأیید شد. یافته‌ها نشان داد که برجسته‌ترین ظرفیت‌های معیشت پایدار بر اساس شاخص‌های تجمیعی چارچوب معیشت پایدار عبارتند از دامداری و تولیدات دامی، زراعت و باغداری، گردشگری و صنایع وابسته، خدمات فنی و دیجیتال، صنایع دستی و خدمات تجاری. https://jrur.ut.ac.ir/article_109018.html با فرض اینکه مشکلات عمده کمبود آب ریشه در ماهیت حکمرانی دارد تا محدودیت منابع ، این مطالعه به دنبال درک ماهیت حکمرانی آب و به ویژه تجربه مشارکت محلی در مدیریت کم آبی است. برای این منظور روستای دستگرد در استان قم به دلیل قرار گرفتن در یکی از استان های کم آب کشور به عنوان مطالعه موردی انتخاب شد. برای درک بهتر و ژرف‌تر از ماهیت پدیده، از روش کیفی استفاده شد. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با 20 تن از کنشگران و ذی‌نفعان محلی بدست آمده و با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون تحلیل گردیده است. یافته‌ها نشان داد مدیریت آب در میدان مورد مطالعه در پنج مضمون اصلی سکوت ساختاری، نابرابری در توزیع قدرت به مفهوم دسترس‌پذیری نابرابرانه به منابع آب ، ضعف نهادی دولت، مدیریت غیرمشارکتی، و تعدد و چندگانگی در مدیریت قابل ساماندهی اند که خود بر برخی از مهمترین چالش ها را در سطح محلی آشکار می سازد. تجزیه و تحلیل تجارب ذینفعان نشان می‌دهد که میان نیازهای زیستی مسئله‌ی آب در سطح محلی و ساختارِ تصمیم‌گیری آن، نوعی ناهمخوانی وجود دارد. به‌گونه‌ای که در حالی که آب مسئله‌ای حیاتی و اثرگذار بر زندگی روزمره است، فرآیندهای تصمیم‌گیری از منظر آن‌ها غیرمتمرکز، از دسترس خارج شده و فاقد پاسخگویی قلمداد می‌شوند. این مساله تاحدی دیدگاه ویتفوگل را در مدیریت متمرکز در جغرافیاهای کم آب شرقی تایید می کند. که گاها در عمل در جامعه مدرن امروزی با تناقض های ناکارکردی مواجه می شود. https://jrur.ut.ac.ir/article_109156.html حکمرانی آب در کشاورزی به عنوان چارچوبی برای تصمیم‌گیری، تخصیص و نظارت بر منابع آب، نقشی محوری ایفا می‌کند. با توجه به وابستگی ۸۰ درصد از مصارف آب شیرین جهان به کشاورزی، لذا طراحی سیستم‌های حکمرانی منسجم و انعطاف‌پذیر به یکی از اولویت‌های مهم در هر کشور تبدیل شده است. در این راستا؛ مقاله حاضر به ارزیابی حکمرانی خوب آب در بخش کشاورزی حوضه تازه‌آباد پرداخته است و برای سنجش وضعیت حکمرانی از شاخص‌های سازمان OECD بهره برده است و در راستای تحلیل راهبردی ارتقای مدیریت منابع آبی، از رویکرد آینده‌نگاری و تکنیکCIA بهره برده شد. نتایج نشان داد که رتبه پاسخگویی و عدالت به ترتیب مقدار 14/3 و 85/2 است که به توزیع نابرابر منابع آبی و کارایی پایین اشاره دارد. در ادامه این بخش با استفاده از مصاحبه‌های نیمه ساختار مند از 66 تن از پاسخگویان به بررسی تحلیل راهبردی ارتقای حکمرانی خوب آب، اقدام شد. برای دسترسی به هدف تحقیق، با استفاده از تحلیل محتوا، مصاحبه‌های جمع آوری شده تحلیل شدند. نتایج اولیه 449 کد بود که بعد از خلاصه‌سازی کدها، 22 عامل نهایی شدند. در نهایت مشخص شد که "ایجاد کارگروه‌های مشترک بین نهادهای هم هدف، تقویت همکاری بین‌بخشی در بین نهادهای مرتبط، تقویت مشارکت مردمی، به کارگیری مکانیزم‌های حل تعارض در منطقه متناسب با شرایط و اجتناب از تداخل وظایف بین نهادهای مرتبط با مدیریت منابع آب" از مهم‌ترین راهبردهایی هستند که به تحقق حکمرانی خوب آب منجر خواهد شد.