افت منابع آب زیرزمینی و تأثیر آن بر ساختار کالبدی نواحی روستایی؛ مطالعه موردی: سکونتگاه‌های روستایی شهرستان لردگان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشگاه اصفهان و مدرس دانشگاه

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم‌جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان

3 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم‌ انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران.

چکیده

نیاز روز‌افزون انسان به‌ آب از یک‌سو و کمبود آن از سوی‌‌دیگر، باعث افزایش بهره‌برداری از این منبع حیاتی شده است. امروزه، با‌توجه بیشتر به منابع آب‌زیرزمینی و حرکت عمودی این ذخایر به‌سمت لایه‌های عمیق‌تر، مسائل و مشکلات متعددی حیات سکونتگاه‌های روستایی را تهدید می‌نماید؛ هدف اصلی پژوهش، ریشه‌یابی علل افت منابع آب‌زیرزمینی و تأثیر آن بر ساختار کالبدی نواحی روستایی می‌باشد. مسئله اساسی این است که به‌دنبال افزایش جمعیت و رشدتقاضا برای رفع نیازهای جوامع روستایی، بهره‌برداری بی‌رویه و فشار بر این ذخایر حیاتی، مضاعف شده است. برای گردآوری اطلاعات تحقیق حاضر (که ازنظر هدف، کاربردی است)، از روش‌های مطالعات اسنادی و میدانی بهره‌گیری شد؛ جامعه آماری تحقیق 98672 نفر از جمعیت‌روستایی شهرستان لردگان است که 266 نمونه‌ی آن بااستفاده از نرم‌افزار G-Power، هدفمند انتخاب گردید. پس از تأیید روایی (0.81) و پایایی (0.83) ابزار‌ سنجش، داده‌ها به‌کمک نرم‌افزارهای SPSS و GIS تجزیه‌و‌تحلیل شدند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد طی دوره‌زمانی 1340-1395، افزایش شمار بهره‌برداران زراعی، توسعه سطح زیرکشت آبی و حفر چاه‌های عمیق؛ با بهره‌برداری بی‌رویه و افت سطحِ آب زیرزمینی در قلمرو پژوهش، رابطه مستقیم دارد. نتایج تحقیق گویای این است که خرد‌شدن قطعات زراعی، اعطای مجوز حفر و کف‌شکنی چاه‌ها و رواج محصولات زراعی آبخواه در‌تعامل با افزایش جمعیت، مهمترین عوامل برداشت مضاعف و افت تراز آب‌های زیرزمینی تا مرز 22- متر به شمار می‌آیند که پیامدهای آن به‌صورت کاهش نفوذپذیری آب‌درخاک، کویری شدن اراضی، نشست زمین به‌میزان 85 سانتی‌متر، ایجاد درزوشکاف در مساکن، تغییر الگوی‌کشت و لوله‌زائی چاه‌ها؛ در ساختار کالبدی سکونتگاه‌های روستایی ظاهر شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 28 آبان 1398
  • تاریخ دریافت: 25 مرداد 1398
  • تاریخ بازنگری: 27 شهریور 1398
  • تاریخ پذیرش: 20 آبان 1398