سنجش میزان رفاه اجتماعی خانوارها در نواحی روستایی مطالعة موردی: شهرستان زَهَک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی روستایی، دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

تغییر در سطح رفاه و شرایط زندگی در سکونتگاه‌‌‌های انسانی، به‌‌‌‌ویژه در مناطق محروم و حاشیه‌‌‌ای که ازلحاظ سطح رفاه و شاخص‌‌‌های توسعه با انواع چالش‌‌‌ها و مشکلات مواجه‌اند، بیش از هر چیز مطالعه و سنجش میزان رفاه اجتماعی را ضروری می‌‌‌سازد. پژوهش حاضر با هدف مطالعه و سنجش میزان رفاه اجتماعی در نواحی روستایی شهرستان زَهَک (استان سیستان و بلوچستان) که از مناطق محروم جنوب‌شرق کشور به‌شمار می‌آید، پرداخته است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌‌‌ای و پیمایشی (تکمیل پرسشنامه) است. جامعة ‌‌‌آماری تحقیق را کلیة ‌‌‌ساکنان روستایی شهرستان زهک تشکیل می‌دهند. حجم نمونه 329 سرپرست خانوار ساکن در 30 روستای نمونه است، که ازطریق فرمول کوکران به‌دست آمده است. در تجزیه و تحلیل اطلاعات، از آزمون‌‌‌های آماری در محیط نرم‌افزار SPSS استفاده شده است. نتایج نشان می‌‌‌دهند که میزان رفاه اجتماعی در نمونۀ انتخابی ازلحاظ کلیۀ شاخص‌‌‌های اقتصادی و اجتماعی با ارزش میانگین 76/2، کمتر از حد متوسط و ضعیف است و وضعیت رفاهی روستاهای منطقه بیش از همه در زمینه‌‌‌های اوقات فراغت، رضایت از زندگی و درآمد و اشتغال با مشکل مواجه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


افتخاری، عبدالرضا رکن‌الدین و مرتضی توکلی، 1382، رفاه اجتماعی روستایی؛ رویکردی شناختی در تبیین معرف‌‌‌ها، مجلۀ مدرس علوم انسانی، شمارة 29، صص. 84-61.

تقوی، نعمت‌الله، 1385، بررسی عوامل و زمینه‌های مشارکت مردم در توسعة منطقه‌‌‌ای شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آذربایجان شرقی، تبریز.

جغتایی، محمدتقی، 1379، سومین همایش جایگاه روستا در فرایند رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران.

جوان، جعفر و حمید حیدری مکرر، 1390، نقش چاهک‌ها در متنوع‌سازی اقتصاد روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان زهک در استان سیستان و بلوچستان)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شمارة 76 ، صص. 66-49.

شایگان، فریبا، 1389، نگرش نسبت به رفاه اجتماعی- اقتصادی و رابطۀ آن با اعتماد سیاسی در شهر تهران، فصلنامۀ برنامه‌ریزی رفاه و توسعة اجتماعی، شمارة 3، صص. 176-145.

شیخ‌بیگلو، رعنا، مسعود تقوایی و حمیدرضا وارثی، 1391، تحلیل فضایی محرومیت و نابرابری‌‌‌های توسعه در شهرستان‌‌‌های ایران، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال دوازدهم، شمارة 46، صص. 214-189.

ضرابی اصغر و رعنا شیخ‌بیگلو، 1390، سطح‌بندی شاخص‌‌‌های توسعة سلامت استان‌های ایران، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال یازدهم، شمارة 42، صص. 128-107.

طرازکار، محمدحسن و منصور زیبایی، 1383، معیارهای رفاه اجتماعی و توزیع درآمد و فقر در جوامع روستایی و شهری (مطالعة موردی: استان‌های فارس و اصفهان و سمنان)، مجلة اقتصاد کشاورزی و توسعه، شمارة ٤٨، صص. 164-137.

عمرانی، محمد، زکریا فرج‌زاده و مجید ده‌مرده، 1388، عامل‌های تعیین‌کنندۀ فقر و تغییرات رفاهی خانوارهای روستایی منطقة سیستان، مجلة تحقیقات اقتصاد کشاورزی، جلد 1، شمارة 2، صص. 42-21.

عینالی، جمشید و مهدی طاهرخانی، 1384، ارزیابی عملکرد مجتمع‌‌‌های خدمات بهزیستی در رفاه و توسعه روستایی (شهرستان خدابنده)، فصلنامة مدرس علوم انسانی، دورة 9، شمارة 4، صص. 73-55.

فیتزپتریک، تونی، 1381، نظریۀ رفاه، ترجمة هرمز همایون‌پور، مؤسسۀ پژوهش تأمین اجتماعی، تهران.

قاسمی اردهایی، علی، 1387، بررسی تطبیقی وضعیت رفاه در خانوارهای شهری و روستایی، فصلنامة روستا و توسعه، سال ۱۱، شمارة ۲، صص 20-1.

موسی‌خانی، غلامرضا، ١٣٧٨، تجزیه و تحلیل رفاه اجتماعی در ایران و اثرپذیری آن از نابرابری درآمدی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد، دانشگاه شیراز.

مولایی، محمد، 1386، مقایسة درجة توسعه‌یافتگی بخش خدمات و رفاه اجتماعی استان‌‌‌های ایران طی سال‌های 1373 و 1383، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال ششم، شمارة 24، صص. 258-241.

نگارش، حسین و محمود خسروی، ١٣٧٩، بررسی اقلیم کشاورزی استان سیستان و بلوچستان، معاونت پژوهشی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان.

هزارجریبی، جعفر و صفری شالی، رضا، 1390، رفاه اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن؛ مطالعة موردی شهر تهران، مجلة پژوهش و برنامه‌‌‌ریزی شهری، سال دوم، شمارة پنجم، صص 22-1.

Bannet, F., 2004, Development of social Security, Social Policy Review, University of Bristol, Grear Britain: The PolicyPress.

Brehm, J.M., 2003, Amenity Migration and Social Change: Expanding the Concept of Community Attachment and its Relationship to Dimensions of Well-being in the Rural West, Doctoral dissertation, Utah State University, Department of Sociology.

Christakopoulou, S., Dawson, J. & Gari, A., 2001, The Community Well-Being Questionnaire: Theoretical Context and Initial Assessment of ItsReliability and Validity, Social Indicators Research, 56(3), PP. 321-351.

Courvisanos, J. & Martin, J., 2005, Developing Policy for Australia’s Small Towns: From anthropology to sustainability, Conference on the 2nd Future of Australia’s Country Towns, Bendigo.

Ekstrom, H., Dahlin Ivanoff and Elmstahl, S., 2007, Restriction in Social Participation and Lower Life Satisfaction among Fractured in Pain Results from the Population Study ‘‘Good Aging in Skane’’, SinceDirect Archives of Gerontology and Geriatrics, PP. 1-16.

Giddens, A., 2006, Sociology, Fifth Edition, Cambridge, Polity Press.

Hewstone, B. & Strobe, W., 2001, Introduction to Social Psychology, Blackwell publishers, Third edition.

Midgely, J., 2000, Context of Welfare Theory: a develop mentalist in perpetration, Center for social development, Washington university Pup.

Ramsey, D. & Smit, B., 2002, Rural Community Well-being: Models and application to changes in the tobacco-belt in Ontario. Geoforum, 33, PP. 367–384.

Saunders, P., Brown, J. and Eardely, T., 2003, Patterns of Economic and Social Participation among faCS Customers, Social Policy Research Center, No. 19, University of New South Wales, PP. 1-67.

Srinivasan, S., L.R.O. & Dearry, A., 2003, Creating Healthy Communities, Healthy Homes, Healthy People: Initiating a research agenda on the built environment and public health, American Journal of Public Health (93)9, PP. 1446–1450.

Young, M.A., 2008, Exploring Community Well-being and Sustainability at a Local Scale: Finding the Differences of Measurement of social welfare the households in rural areas, Case study Township Zahak.

 

References (in Persian)

Aynali, J. and Taherkhani M., 2005, Performance Evaluation the Service Centers of Welfare in Welfare and Rural Development (Township Khodabandeh), Journal of Science Teacher, No. 9 (4), PP. 73-55.

Deyub, S.C., 1998, Modernization and Development: In search of a new intellectual framework, Translated by Ahmad Movaseghi, Tehran, Ghomes publication.

Eftekhari, A.R. and Tavakoli, M., 2003, Rural Social Welfare; Cognitive Approach in Explaining Reagents, Journal of Humanities Teacher, No. 29, PP. 84-61.

Fitz patrik, T., 2002, Theory of Welfare, Translated by Hormmoz, Homayon Poor, Tehran, Institute for Social Security Research.

Ghasemi Ardhaei, A., 2008, Comparative Analysis of Welfare in Rural and Urban Areas, Journal of Village and Development, No. 2, PP. 1-20.

Hezarjaribi, J. & Safari Shali, R., 2011, Social Welfare and the Factors Affecting it, Case Study: Tehran City, Journal of Research and Urban Planning, No. V, PP. 22-1.

Javan, J. & Heydari, H., 2011, The Role of Wells to Diversify of the Rural Economy (Case Study: Township Zahak in Sistan and Baluchestan Province), Researchs of Human Geography, No. 76, PP. 66-49.

Mowlaei, M., 2007, Compared to the Degree of Development and Social Welfare Services the Provinces of Iran during 1994-2004, Journal of Social Welfare, No. 24, PP. 241-258.

Musa Khani, Gh., 1999, The Analysis of Social Welfare and the Dmission of Influence from Income Inequality, M.Sc. Thesis, Department of Economics, University of Shiraz.

Negaresh H. & Khosravi M., 2000, Study of Agricultural Climate of Sistan and Baluchistan, Sistan and Baluchestan University Zahedan, Research Department.

Omrani, M., Farajzadeh, Z. & Dahmardeh, M., 2009, Factors that Determine the Poverty and of Rural Households Welfare Changes in Sistan Region, Journal of Agricultural Economics Research, Volume 1, No. 2, PP. 21-42.

Shayegan, F., 2010, Atitudes toward Social- the economy welfare and its relationship with political Trust in Tehran City, Journal of Planning of welfare and social development, No (3), PP. 176-145.

Sheikh Bigelow, R., Taghvai M. and Varesi H., 2012, Spatial Analysis of Deprivation and Inequality of Development of the Townships in Iran, Journal of Social Welfare, No. 46, PP. 214-189.

Taghavi, N., 2006, Study of Factors and Aspects of Participation in Regional Development, Townships of East Azarbaijan province, Tabriz, East Azarbaijan Management and Planning Organization.

Trazkar, M.H. and Zibaei M., 2004, Indicators of Social Welfare and Income Distribution and Poverty in Rural and Urban Communities (Case Study in Fars, Isfahan & Semnan Provinces in Iran), Journal of Agricultural Economics and Development, No. 48, PP. 164-137.

Zarrabi A. and Sheikh Bigelow R., 2011, Classification of Health and Development Indicators, Provinces of Iran, Journal of Social Welfare, No. 42, PP. 128-107.