مدیریت منابع طبیعی در مقیاس محلی، سرمایة اجتماعی و قدرت اجتماعی در شبکة ذی‌نفعان محلی مطالعة موردی: سامان عرفی گجین‌دشت- منطقة کلاته‌ رودبار دامغان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران

2 دکترای مرتع داری ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

3 دانشجوی دکتری پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران

چکیده

در مقیاس محلی، مدیریت منابع طبیعی بهره‌برداران روستایی و عشایری بازوی‌های اجرایی مدیریت مشارکتی قلمداد می‌شوند. برای دستیابی به مدیریت مشارکتی موفق، تقویت سرمایة اجتماعی شبکة ذی‌نفعان محلی مرتع ضروری است. هدف اصلی پژوهش حاضر تحلیل ابعاد اصلی سرمایة اجتماعی ـ‌ازقبیل اعتماد، مشارکت و انسجام اجتماعی‌ـ بین ذی‌نفعان محلی سامان عرفی گجین‌دشت در منطقة کلاته رودبار شهرستان دامغان است. ابتدا ماتریس‌های اعتماد و مشارکت براساس پرسشنامة تحلیل شبکه‌ای تولید شدند و سپس در نرم‌افزار‌های تحلیل شبکه‌ای، شاخص‌های کمی و ریاضی مرتبط سنجش گردید. نتایج حاکی از آن است که میزان انسجام اجتماعی در شبکة روابط در حد متوسط است و لذا سرمایة اجتماعی نیز در حد متوسط ارزیابی می‌شود. افزون‌بر این، افراد اصلی و تعیین‌کننده در مدیریت مشارکتی در منطقه براساس شاخص مرکزیت مشخص شدند. درنهایت می‌توان ادعا کرد که تقویت سرمایة اجتماعی بین ذی‌نفعان مراتع روستایی در سامان عرفی گجین‌دشت ضروری است و کنشگران اصلی می‌توانند بازوی اجرای مدیریت پایدار منابع طبیعی باشند. روش تحلیل شبکه، ابزاری کارآمد در سنجش معیارهای اجتماعی مؤثر بر مدیریت مشارکتی منابع طبیعی است.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی، فریبا، قربانی، مهدی، سلاجقه، علی، محسنی ساروی، محسن، 1393، تحلیل شبکة اجتماعی ذی‌نفعان محلی در مدیریت مشارکتی منابع آب (مطالعة موردی: رودخانة جاجرود- روستای دربندسر)، مجلة علوم و مهندسی آبخیزداری، سال هشتم، صص. 56-47.

باستانی، سوسن، رئیسی، مهین، 1390، روش تحلیل شبکه: استفاده از رویکرد شبکه‌های کل در مطالعة اجتماعات متن باز، مجلة مطالعات اجتماعی، دورة پنچم، شمارة 2، تابستان.

خاتون‌آبادی، سیداحمد، مظفرامینی، امیر، میرزاعلی، عبدالطاهر، 1380، عوامل بازدارندة مشارکت دام‌داران در احیای مراتع آق‌قلا در استان گلستان، علوم آب و خاک (علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی)، 5(1)، صص. 54-39.

راسخی، ساره، مهرابی، علی‌اکبر، جوادی، اکبر، قربانی، مهدی، 1393، تحلیل شبکة اجتماعی در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مدیریت مشارکتی مرتع، پایان‌نامة دکتری، گروه مرتع‌داری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.

رحمانی آزاد، الهام، لاریجانی، مریم، قربانی، مهدی، 1393، تحلیل دانش اکولوژیک بومی و شبکة یادگیری اجتماعیدر مدیریت پایدار اکوسیستم‌های طبیعی(مطالعة موردی: مراتع منطقة لزور)، پایان‌نامة کارشناسی ارشد رشتة آموزش محیط‌زیست، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه پیام نور.

قربانی، مهدی، 1391، نقش شبکه‌های اجتماعی در سازوکارهای بهره‌برداری از مراتع،پایان‌نامة دکتری گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران.

قربانی، مهدی، آذرنیوند، حسین، مهرابی، علی‌اکبر، باستانی، سوسن، جعفری، محمد و نایبی، هوشنگ، 1391، تحلیل شبکة اجتماعی؛ رویکردی نوین در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مدیریت مشارکتی منابع طبیعی، مجلة مرتع و آبخیزداری، 65(4)، صص. 568-553.

قربانی، مهدی، آذرنیوند، حسین، مهرابی، علی‌اکبر، باستانی، سوسن، جعفری، محمد و نایبی، هوشنگ، 1392، تحلیل سیستم شبکة اجتماعی در مدیریت مشارکتی مرتع؛ مطالعة موردی: منطقة طالقان- روستای ناریان، مجلة مرتع، 7(1)، صص. 85-47.

قربانی، مهدی، ده‌بزرگی، مهرو، 1393، تحلیل ذی‌نفعان، قدرت اجتماعی و تحلیل شبکه در مدیریت مشارکتی منابع طبیعی، نشریة مرتع و آبخیزداری، 67(1)، صص. 157-141.

محمودیان، حسین، 1381، بررسی میزان و علل مشارکت روستاییان در طرح‌های عمرانی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس.

موسوی، میرطاهر، 1385، مشارکت اجتماعی یکی از مؤلفه‌های سرمایة اجتماعی، فصلنامة رفاه اجتماعی، ( 23) 6، صص. 92-67.

Bodin, Ö. and Prell, C., 2011, Social Network in Natural Resources Management, Cambridge University press.

Bodin, Ö., Crona, B., Ernstson, H., 2006, Social Networks in Natural Resource Management – What’s there to learn from a structural perspective? Ecology & Society, 11(2), P. 2.

Carlsson, L. and Sandström, A., 2008, Network Governance of the Commons, International Journal of the Commons, 2(1), PP. 33–54.

Cárcamo, F., Flühmann, R. and Gaymer, F., 2014, Collaboration and Knowledge Networks in Coastal Resources Management: How critical stakeholders interact for multiple-use marine protected area implementation, Journal of Ocean & Coastal Management, 91, PP. 5-16.

Davis, J., Kang, A. and Vincent, J., 2001, How Important is Improved Water Infrastructure to Microenterprises? Evidence from Uganda, Journal of World Developed, 29, PP. 1753-1767.

Folke, C., Hahn, T., Olsson, P., Norberg, J., 2005, Adaptive Governance of Social-Ecological Systems,Annual Review of Environment and Resources, 30, PP. 441–473.

Freeman, L.C., 1980, The Gatekeeper, Pair-dependency and Structural Centrality, Journal of Quality and Quantity, 14 (4), PP. 585-592.

Holling, C.S. and G.K. Meff, 1996, Commands and Control and Pathology of Natural Resource Management, Conservation Biology, 10(2), PP. 328-337.

Kroll, C., 2011, Different Things Make Different People Happy: Eexamining social capital and subjective well-being by gender and parental status, Journal of Ecological Indicators, 104, PP. 157–177.

Kulig, A., Kolfoort, H. and Hoekstra, R., 2010, The Case of the Hybrid Capital Approach for the Measurement of the Welfare and Sustainability, Journal of Ecological Indicators, 10, PP. 118–128.

Leahy, E. and Anderson, H., 2008, Trust Factors in Community–water Resource Management Agency Relationships, Journal of Landscape and Urban Planning, 87, PP. 100–107.

Lemos, M.C., Agrawal, A., 2006, Environmental Governance, Annual Review of Environmental resources, 31, PP. 297- 325.

Lienert, J., Schnetzer, F. and Ingold, K., 2013, Stakeholder Analysis Combined with Social Network Analysis Provides Fine-grained Insights into Water Infrastructure Planning Processes, Journal of Environmental Management, 125, PP.‍‍ 134-148.

Mariola, J., 2012, Farmers, Trust and the Market Solution to Water Pollution: The role of social embeddedness in water quality trading, Journal of Rural Studies, 28, PP. 577-589.

Norberg, J. and Cumming, G.S., 2008, Complexity Theory for a Sustainable Future, Columbia University Press, New York, USA, PP. 155-179.

Prell, C., Hubacek, K. and Reed, M. 2009, Stakeholder Analysis and Social Network Analysis in Natural Resource Management, Society and Natural Resources, 22 (6), PP. 501-518.

Scholl, A. and Kai, S., 2014, Where Could We Stand if I had…? How Social Power Impacts Counterfactual Thinking after Failure, Journal of Experimental Social Psychology, 5, PP. 51–61.

Van Eeten, M.J.G., D.P. Loucks, and E. Roe, 2002, Bringing Actors together around Large-scale Water Systems: Participatory modeling and other innovations, Journal of Knowledge, Technology, and Policy, 14(4), PP. 94-108.

Vignola, R., Timothy, L. Daniels, R. and W. Scholz, 2013, Governance Structures for Ecosystem-based Adaptation: Using policy-network analysis to identify key organizations for bridging information across scales and policy areas, Journal of Environmental science & policy, 31, PP. 71-84.

Wan, R., Cai, Sh., Li, H., Yang, G. and Li, Z., 2014, Inferring Land Use and Land Cover Impact on Stream Water Quality Using a Bayesian Hierarchical Modeling Approach in the Xitiaoxi River Watershed, China, Journal of Environmental Management, 133, PP. 1-11.

Wellman, B., 1988, Structural Analysis: From Method and Metaphor to Theory and Substance, Structural Analysis: A network Approach, Cambridge university.

 

(In Persian)

Ebrahimi F., Ghorbani M., Salajegheh A., Mohseni_saravi M., 2014, Social Network Analysis of Local Stakeholders in Action Plan for Water Resources Co-Management (Case study: Jajrood River in Latian watershed, Darbandsar village), Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering, 8 (25), PP. 47-56.

Bastani S., Raeisi M., 2012, Social Network Analysis as a Method: Using Whole Network Approach for Studying FOSS Communities, Journal of Iranian Social Studies 14 (2).

Khatoonabadi S., Amini A., Mirzaali A., 2001, Preventive Factors of Herders Participation in Rehabilitation Designs of Aghghala Ranges in Golestan Province, Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources, Water and Soil Science, Isfahan University of Technology, 5 (1), PP. 39-55.

Rasekhi, S., A. Mehrabi, AA. Javadi, AA. Ghorbani M., 2014, Social Network Analysis and Planning of Rangland Co-management, Ph.D. Thesis, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

Rahmaniazad, E., Larijani, M., Ghorbani, M., 2014, Analysis of Indigenous Ecological Knowledge and Social Network Learning in Managing Rangelands Sustainably (Case study: Lazur rangeland region), M.Sc. Thesis, Environmental Education, Human Sciences Department, Payame Noor University, Tehran, Iran.

Ghorbani, M., Azarnivand, H., Mehrabi, A.A., Bastani, S., Jafari, M., Nayebi, H., 2012, The Role of Social Networks in Rangeland Utilization Mechanisms (Case study: Taleghan Region), Ph.D. Thesis, Natural resources Department, University of Tehran, 430 p.

Ghorbani, M., Azarnivand, H., Mehrabi A.A., Bastani S., Jafari M., Nayebi, H., 2013, Social Network Analysis: A new approach in policy-making and planning of natural resources co-management, Journal of Natural Environment, Iranian Journal of Natural Resources, 65 (4), PP. 553-568.

Ghorbani, M., Azarnivand, H., Mehrabi, A., Jafari, M., Nayebi, H. and Seeland K., 2013, Social System and Network Analysis in Rangeland Co-management (Case study: Rangelands of Nariyan village- Taleghan region), Journal of rangeland, 7 (1), PP. 74-85.

Ghorbani, M., Dehbozorgi, M., 2014, Stakeholders’ Analysis, Social Power and Network Analysis in Natural Resources Co-Management, Journal of Rangeland and Watershed Management, 67(1), PP. 141-157.

Gholipoor, A., 2008, Sociology of Organization: Approach for sociology of organaziation of management, SAMT Publication, 8th edition, 311p.

Mahmudian, H., 2002, Investigation of Level and Cause of Rural People’s Participation in Construction Projects, M.Sc. Thesis, Tarbiat Moddares University, Tehran, Iran.

Mousavi, M.T., 2007, Social Participation as a Component of Social Capital, Social Walfare, 6(23), PP. 67-92.