شناسایی عوامل تعیین‌کنندة فقر چندبعدی در مناطق روستایی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه توسعه روستایی دانشگاه صنعتی اصفهان

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشگاه صنعتی اصفهان

چکیده

یکی از مهم‌ترین مشکلات برنامه‌های فقرزدایی که مانع از موفقیت آنها در سطوح ملی و بین‌المللی شده، نگاه تک‌بعدی مبتنی بر درآمد به این پدیده است. هدف پژوهش حاضر، سنجش شاخص فقر چندبعدی در مناطق روستایی ایران و شناسایی عوامل تعیین‌کنندة آن در سه گروه ویژگی‌های منطقه‌ای و ارتباطی، جمعیتی (اجتماعی) خانوار و اقتصادی است. جامعة آماری این پژوهش را کلیة خانوارهای ساکن مناطق روستایی کشور تشکیل می‌‌دهند. داده‌‌های مورد نیاز پژوهش حاضر مبتنی بر داده‌‌های خام سرشماری عمومی نفوس و مسکن مرکز آمار سال 1385 است. نتایج این بررسی نشان دادند که 4/21 درصد خانوارهای روستایی فقیرند و میانگین محرومیت خانوارهای فقیر 5/31 درصد است. بررسی عوامل مؤثر بر فقر خانوارها با استفاده از رگرسیون لجستیک نشان داد که سواد، جنسیت، تحصیلات، وضع زناشویی، شغل و سن سرپرست خانوار، منبع تأمین آب آشامیدنی، نحوة دفع فاضلاب توالت، تملک واحد مسکونی، تعداد فرزندان، بار تکفل، تعداد افراد باسواد خانوار، موقعیت جغرافیایی، و نوع تابعیت خانوار تأثیر معناداری بر فقر خانوارهای روستایی دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

خداداد کاشی، فرهاد، باقری، فریده، حیدری، خلیل و خداداد کاشی، امید، 1381، اندازه‌‌گیری شاخص‌های فقر در ایران، کاربرد انواع خط فقر، شکاف فقر و شاخص فقر، پژوهشکدة آمار، صص. 148-1.

خلج، سکینه و یوسفی، علی، 1393، پهنه‌بندی توزیع و شدت فقر چندبعدی در مناطق شهری و روستایی ایران، فصلنامة مدرس - برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دورة 18، شمارة 4، صص. 70-49.

راغفر، حسین و ابراهیمی، زهرا، 1386، فقر در ایران طی سال‌های 83-1368، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال ششم، شمارة 24، صص. 82-55.

رحیمی، مجید و محمدی، حمید، 1386، شاخص فقر و تغییرات رفاهی خانوارهای روستایی، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال ششم، شمارة 24، صص. 105-123.

طالب، مهدی، پیری، صدیقه و محمدی، سمیه، 1389، فراتحلیلی بر مطالعات فقر در جامعة روستایی ایران، توسعة روستایی، دورة 2، شمارة 2، صص. 40-23.

عرب‌مازار، عباس و حسینی‌نژاد، سیدمرتضی، 1383، عوامل مؤثر بر فقر خانوارهای شاغل روستایی در ایران، جستارهای اقتصادی، سال اول، شمارة 1، صص. 91-67.

علمی، زهرا و علی‌‌تبار، فهیمه، 1391، اثر آموزش و بعد خانوار بر احتمال خروج از فقر در مناطق شهری ایران در دو سال 1384 و 1388، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال دوازدهم، شمارة 46، صص. 141-109.

عمرانی، محمد، محمدزاده، ذکریا و ده‌مرده، مجید، 1388، عامل‌‌های تعیین‌کنندة فقر و تغییرات رفاهی خانوارهای روستایی منطقة سیستان، اقتصاد کشاورزی، سال اول، شمارة 2، صص. 42-21.

غروی نخجوانی، سیداحمد، 1384، فقر در خانوارهای ایرانی، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال چهارم، شمارة 17، صص. 26-1.

گالبرایت، جان کنت، 1371، ماهیت فقر عمومی، ترجمه: عادلی، محمدحسین، چاپ سوم، انتشارات اطلاعات، تهران.

محمدزاده، پرویز، فلاحی، فیروز و حکمتی فرید، صمد، 1389، بررسی فقر و عوامل تعیین‌کنندة آن در بین خانوارهای شهری کشور، تحقیقات مدل‌‌سازی اقتصادی، سال اول، شمارة 2، صص. 64-41.

محمودی، وحید و صمیمی‌‌فر، سید قاسم، 1384، فقر قابلیتی، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال چهارم، شمارة 17،صص. 27-5.

محمودی، وحید، ١٣٨١، اندازه‌گیری فقر در ایران، پژوهشنامة بازرگانی، شمارة ٢٤، صص. 57-21.

مرکز آمار ایران 1390، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390.

نجفی، بهاءالدین و شوشتریان، آشان، 1386، برآورد خط فقر، اندازة فقر و بررسی تعیین‌‌کننده‌های آن در خانوارهای روستایی و شهری ایران، اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال پانزدهم، شمارة 59، صص. 24-1.

Achia, T.N.O., Wangombe, A. & Khadioli, N., 2010, A Logistic Regression Model to Identify Key Determinants of Poverty Using Demographic and Health Survey Data, European Journal of Social Sciences, 13(1), PP. 38-45.

Alkire, S. & Foster, J., 2009, Counting and Multidimensional Poverty Measurement, Journal of Public Economics, 98(7-8), PP. 476-487.

Alkire, S., 2007, Choosing Dimensions: The Capability Approach and Multidimensional Poverty, Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI), No. 88, PP. 1-27.

Alkire, S. & Santos, M.E., 2010, Acute Multidimensional Poverty: A New Index for Developing Countries, Human Development Research Papers, HDRP-2010-11, Human Development Report Office (HDRO), United Nations Development Programme (UNDP).

Alkire, S., Roche, J., Santos, M.E. & Seth, S., 2011, Multidimensional Poverty Index 2011, Brief Methodological Note, Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI), PP.1-14.

Bourguignon, F. & Chakravarty, S., 2003, The Measurement of Multidimensional Poverty, Journal of Economic Inequality, 1(1), PP. 25-49.

Coromaldi, M. & Zoli, M., 2012, Deriving Multidimensional Poverty Indicators: Methodological Issues and an Empirical Analysis for Italy, Social Indicators Research, springer, 107(1), PP. 37-54.

Ferreira, F.H.G. & Lugo, M.A., 2012, Multidimensional Poverty Analysis: Looking for a Middle Ground, World Bank Research Observer, 28(2), PP. 220 – 235.

Geda, A., Jong, N., Kimenyi, M.S. & Mwabu, G., 2005, Determinants of Poverty in Kenya: A Household Level Analysis, Working papers 2005-44, University of Connecticut, Department of Economics.

Hashmi, A.A. & Sial, M.H., 2008, Trends and Determinants of Rural Poverty: A Logistic Regression Analysis of Selected Districts of Punjab, Pakistan Development Review, 47(4), PP. 909-923.

Haughton, J. & Khandker, S.R., 2009, Handbook on Poverty and Inequality, World Bank, Washington DC.

Heinemann, E. Prato, B. & Shepherd, A., 2010, Rural Poverty Report 2011, International Fund for Agricultural Development.Rome, Italy.

Laderchi, C.R., Saith, R. & Stewart, F., 2003, Does It Matter that We Don’t Agree On the Definition of Poverty? A Comparison of Four Approaches, Oxford: Queen Elizabeth House, the University of Oxford.

Caizhen, L., 2010, Who Is Poor in China? A Comparison of Alternative Approaches to Poverty Assessment in Rural Yunnan, The Journal of Peasant Studies, 37(2), PP. 407-428. 

Nolan, B. & Whelan, C.T., 1996, Resources, Deprivation and Poverty, Oxford: Clarendon Press.

Ravallion, M., 2011, On Multidimensional Indices of Poverty, Journal of Economic Inequality, 9(2), PP. 235-248.

Sen, A., 1976, Poverty: An Ordinal Approach to Measurement, Econometrica, 44(2), PP. 219-231.

Sen, A., 1999, Commodities and Capabilities, OUP Catalogue, Oxford University Press.

Sen, A., 2004, Development as Capability Expansion, in Fukuda-Parr, S. & Shiva Kumar, A.K. (Ed.), Readings in Human Development: Concepts, Measures and Policies for a Development Paradigm, Oxford University Press, India.

Tsui, K., 1995, Multidimensional Generalizations of the Relative and Absolute Inequality Indices: The Atkinson-Kolm-Sen Approach, Journal of Economic Theory, 67(1), PP. 251-265.

Tsui, K., 2002, Multidimensional Poverty Indices, Social Choice and Welfare, 19 (1), PP. 69-93.

 

 

References in Persian

 

Arab Mazar, A. & Hosseininejad, S.M., 2004, The Influences in the Poverty of Rural Working Families in Iran, Journal of Iran’s Economic Essays, Vol. 1, No. 1, PP. 67-91.

 

Elmi, Z. & Alitabar, F., 2012, The Effect of Education and Household Size on Poverty in Urban Areas of Iran (2005 and 2009), Social Welfare, Vol. 12, No. 46, PP. 93-159

 

Galbraith, J. K., 1992, The Nature of Mass Poverty, Harvard University Press, Michigan.

 

Khodadad Kashi, F., Bagheri, F., Heidari, kh. & Khodadad Kashi, O., 2002, Measurement Poverty Indicators in the Use of Various Poverty Lines, Poverty gap and Poverty Indicators, Institute of Statistics, PP. 1-148.

 

Mahmoudi, V., 2001, Measuring Poverty in Iran, Journal of Iranian Business Research, No. 24, PP. 21-57.

 

Mahmoudi, V. & Samimifar, Gh., 2005, Poverty as Capability Deprevation, Social Welfare, Vol. 4, No. 17, PP. 9-31.

 

Mohamadzadeh, P., Fallahi, F. & Hekmati Farid, S., 2011, Poverty and its Determinants in the Iranian Urban Households, journal of economic modeling research, Vol. 1, No. 2, PP. 41-64.

 

Najafi, B. & Shooshtarian, A., 2007, Estimating Poverty Line and Investigating Determinants of Poverty for Rural and Urban Households in Iran, Journal of Economics and Agricultural Development, Vol. 15, No. 59, PP. 1-24.

 

Nakhjavani, A., 2005, The Poverty of Iranian Households during the last Two Decades, Social Welfare, Vol. 4, No. 17, PP. 93-118.

 

Omrani, M., Farajzadeh, Z. & Dahmardeh, M., 2009, The Indices of Poverty and Welfare Changes of Rural Households in Sistan Region, Research Journal of agro-economics, Vol. 1, No. 2, PP. 21-42.

 

Raghfar, H. & Ebrahimi, Z., 2007, Poverty Measurement in Iran during 1989-2004, Social Welfare, Vol. 6, No. 24, PP. 55-82.

 

Rahimi, M.& Mohammadi, M., 2007, Analysisof Poverty and Welfare Changes of Rural Iran, Social Welfare, Vol. 6, No. 24, PP. 105-123.