بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و معیشتی روستانشینان در تخریب اراضی (مطالعة موردی: حوضة آبخیز قوری‌چای در شمال استان اردبیل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 مدرس دانشکده سما واحد پارس آباد

3 فرماندهی انتظامی شرق تهران

4 دانشجو

چکیده

تخریب زمین فرایندی فیزیکی است که ریشه‌های محکمی در علل اجتماعی و اقتصادی و محیط سیاسی و فرهنگی‌ای که استفاده‌کنندگان اراضی در آن عمل می‌کنند دارد. تخریب زمین و به‌ویژه فرسایش خاک به‌عنوان فرایندی فیزیکی، دارای سابقة طولانی‌مدت مطالعه است. از مدت‌ها پیش مشخص شده است که تمرکز انحصاری بر فرایندهای فیزیکی صرفاً توضیحی جزئی از علل تخریب به‌دست می‌دهد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و اقتصادی بر فرایند‌های فرسایشی در حوضة آبخیز قوری‌چای پرداخته است. به‌منظور گردآوری اطلاعات موردنیاز از روش‌های بررسی اسنادی، مشاهده، مصاحبه، روش‌‌های پیمایشی و ارزیابی سریع روستایی برای تعیین شرایط اقتصادی- اجتماعی و معیشتی ساکنان حوضة آبخیز قوری‌‌چای استفاده شد. نتایج نشان می‌‌دهند که مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی حوضه در شیوة بهره‌برداری آنها از منابع طبیعی تأثیر گذاشته و منجر به تخریب اراضی شده است. به‌نظر می‌رسد اکثر مشکلات و تخریب اراضی در این حوضه ریشه در عوامل اقتصادی و اجتماعی دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


موسوی، سیداسماعیل، 1380، خاک و مکانیزم فرسایش و تدابیر حفاظتی، نشریة تبیان، شمارة 40، صص. 47-45.
حیدری ساربان، وکیل، 1391، تحلیل عوامل مؤثر بر مهارت کشاورزان در مدیریت خاک زراعی؛ مطالعة موردی: استان اردبیل، مجلة پژوهش‌های روستایی، سال چهارم، شمارة یکم، صص. 218-189.
حیدری ساربان، وکیل، 1391، عوامل مؤثر بر تقویت کارآفرینی کشاورزی در مناطق روستایی (مطالعة موردی: شهرستان مشگین‌شهر)، جغرافیا (فصلنامة علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران)، دورة جدید، سال دهم، شمارة 35، صص. 278-263.
Boardman, J., Poesen, J. & Evans, R., 2003, Socio-economic Factors in Soil Erosion and Conservation, Environmental Science & Policy, No. 6, PP. 1–6.
Cuesta, M., Carlson, G. & Lutz, E., 1997, An Empirical Assessment of Farmers’ Discount Rates in Costa Rica, Environment Department, World Bank, Washington, D.C. (cited in Ekbom and Bojِ1999).
Eswaran, H., Reich, P. & Beinroth, F., 2000, Land Resource of South Asia-Stress, Quality and Population Supporting Capacity, In: Proceedings of the International Conference on the Managing Natural Resources for Sustainable Agriculture Production in 21st Century, February 14-18, New Delhi, PP. 551-668.
Faulkner, H., Ruiz, J., Zukowskyj, P. & Downward, D.S., 2003, Erosion Risk Associated with Rapid and Extensive Agricultural Clearances on Dispersive Materials in Southeast Spain, Environ. Sci. Policy, 6 (1), PP. 115–127.
Gretton, P. & Salma, U., 1997, Land Degradation: Links to agricultural output and profitability, The Australian Journal of Agricultural and Resource Economics, 41 (2), PP. 209-225.
Holden, S., Shiferaw, B. & Wik, M., 1998, Poverty, Credit Constraints and Time Preference of Relevance for Environmental Policy, Environment and Development Economics, 3, PP. 105–130.
Ives, J., 2004, Himalayan Perceptions: Environmental Change and the Well-Being of Mountain Peoples, Routledge, London.
Kirby, K., Godoy, R., Reyes-Garcia, V., Byron, E., Apaza, L., Leonard, W., Perez, E., Vadez, V. & Wilkie, D., 2002, Correlates of Delay-discount Rates: Evidence from Tsimane Amerindians of the Bolivian rain forest, Journal of Economic Psychology, 23, PP. 291–316.
Mathieu, A. & Joannon, A., 2003, How Farmers View Grassland in Relation to Water Erosion in Pay de Caux, France, Environ. Sci. Policy 6 (1), PP. 29–36.
Nachtergaele, J. & Poesen, J., 1999, Assessment of Soil losses by Ephemeral Gully Erosion using High-altitude (stereo) Aerial Photographsm, Earth Surf. Process. Landforms, 24, PP. 693–706.
Nielsen, U., 2001, Poverty and Attitudes towards Time and Risk: Experimental evidence from Madagascar, Mimeo, Department of Economics and Natural Resources, Royal Veterinary and Agricultural University, Frederiksberg, Denmark.
Nkonya, E., Pender, J.C., Kaizzi, K., Kato, E., Mugarura, S., Sali, H. & Muwonge, J., 2008, Linkages between Land Management, Land Degradation, and Poverty in Sub-Saharan Africa the Case of Uganda, pages 132.
Pender, J. & Kerr, J., 1998, Determinants of Farmers’ Indigenous Soil and Water Conservation Investments in India’s Semi-arid tropics, Agricultural Economics, 19, PP. 113–125.
Poesen, J., van Wesemael, B., Govers, G., Martinez-Fernandez, J., Desmet, P., Vandaele, K., Quine, T., Degraer, G., 1997, Patterns of Rock Fragment Cover Generated by Tillage Erosion, Geomorphology, 18 (3–4), PP. 183–197.
Poesen, J.W.A., Hooke, J.M., 1997, Erosion, Flooding and Channel Management in Mediterranean Environments of Southern Europe, Prog. Phys. Geogr. 21 (2), PP. 157–199.
Pretty, J.N., Brett, C., Gee, D., Hine, R.E., Mason, C.F., Morison, J.I.L., Raven, H., Rayment, M.D., van der Bijl, G., 2000, An Assessment of the Total External Costs of UK Agriculture, Agric. Syst. 65, PP. 113– 136.
Souchere, V., King, C., Dubreuil, N., Lecomte-Morel, V., Le Bissonnais, Y., Chalat, M., 2003, Grassland and Crop Trends: Role of CAP and consequences for runoff and soil erosion, Environ. Sci. Policy 6 (1), PP. 7–16.
Stocking, M.A., Murnaghan, N., 2001, Handbook for the Field Assessment of Land Degradation, Earthscan, London.
Tiffen, M., Mortimore, M. & Gichuki, F., 1994, More People, Less Erosion? Environmental Recovery in Kenya, Wiley, Chichester.
UNEP, 2001, Nepal: State of Environment, United Nation Environment Program (UNEP), Regional Resource Center for Asia and the Pacific, Pathumthani, Thailand.
Yesuf, M., 2004, Risk, Time and Land Management under Market Imperfection: Applications to Ethiopia, Ph.D. thesis, Department of Economics, Gothenburg University, Sweden.
 
References (in Persian):
Heidari Sareban, V., 2012, Analysis of Factors Affecting Farmers' Skills in Managing Soil: A Case Study of Ardabil province, Rural Journal, Issue I, PP. 189-218.
Heidari Sareban, V., 2012, Factors Affecting Agricultural Entrepreneurship in Rural Areas (Case Study: Meshgin city), Geography (Journal - Geographic Society's management) new period, Issue 35, PP. 278-263.
Mousavi, SE., 2001, Soil Erosion and Tdabr Protective Mechanisms, Clarifying Journal, No. 40, PP. 45-47.