سنجش و تحلیل تاب‌­آوری بهره‌­برداران مرتع در مواجه با سیر قهقرایی اکوسیستم‌‌‌­های طبیعی (موردمطالعه: روستای نردین، شهرستان میامی، استان سمنان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشکده منابع‌­‌طبیعی‌­، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار دانشکده منابع‌­طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار دانشکده منابع‌­طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، مازندران، ایران.

4 استادیار دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.

چکیده

امروزه نظریه‌­ها و رویکردهای مدیریت بحران بر تاب‌­آوری جوامع محلی در برابر مخاطرات و بحران‌­ها تأکید دارند. از این روی، تاب‌­آوری راهی برای تقویت جوامع با استفاده از ظرفیت‌­های ‌­آن‌­ها مطرح می‌­شود و رویکردها، شاخص‌­ها و مدل‌­های سنجشی متفاوتی در مورد آن شکل گرفته است. هدف مطالعه حاضر سنجش و تحلیل تاب‌­آوری بهره‌­برداران مرتع روستای نردین شهرستان میامی استان سمنان، در مواجه با سیر قهقرایی اکوسیستم‌­های طبیعی می‌باشد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و حجم نمونه در تحقیق، طبق جدول مورگان، 28 نفر از بهره‌برداران مرتع برآورد شده است. در این راستا، ابتدا مؤلفه‌­ها و ابعاد مطرح در تاب‌­آوری تدقیق گردید. سپس با تحلیل پرسش‌­نامه‌­ها و محاسبات لازم میزان میانگین تاب‌­آوری بهره‌­برداران و همچنین میانگین تاب‌­آوری ابعاد شش‌­گانه با استفاده از نرم‌افزار SPSS و آزمون تی تک نمونه‌ای سنجش و رتبه‌­بندی متغیرهای آن‌­ها با استفاده از آزمون فریدمن مورد ارزیابی قرار گرفت. بر اساس نتایج حاصل شده، میزان میانگین تاب‌­آوری بهره‌­برداران مرتع روستای نردین 2/88 است و نشان می‌­دهد که تاب‌­آوری بهره‌­برداران این روستا در برابر تخریب مرتع از حد متوسط پایین‌­تر بوده و مناسب نیست، بنابراین ضروری است در اولویت برنامه‌­ریزی و تخصیص منابع قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


Adger, W.N., 2000. Social and Ecological Resilience are Related?, Progress in Human Geography, 24(3): 347-364.
Ainuddin, S. and  Routray, J.K. 2012. Earthquake hazards and community resilience in Baluchistan, Journal of Natural Hazards, 63(2): 909-937.
Aldrich D. P., Meyer,  M. A., 2015. Social Capital and Community Resilience. Journal of Community Resilience Theory, 59(2): 254-269.
Avazpour, L., 2016. The Role of Social Capital in Enhancement Rangeland Users in Toward Retrogressive Rangeland Trend (Case Study: Kalpush Area, Mayamey District, Semnan Province), Ms.c Thesis, Tarbiat Modarres University. 164 p
Behtash, F., Keynezhad, M. R., Pirbabayi, M. T., Asgari, A. (2013). Analysis and Measurement of Resilient Dimensions and Components of Tabriz Metropolis, Journal of Honarhaye ziba, memari va shahrsazi, 18(3): 33-42.
Berkes, F, 2004, Knowledge, Learning and the Resilience of Social-Ecological Systems, Paper prepared for the Panel “Knowledge for the Development of Adaptive Co-Management” Nancy J. Turner and Fikret Berkes, session organizers, IACSP ’04, Oaxaca, Mexico, August 2004.
Berkes, F, 2007. “Understanding uncertainty and reducing vulnerability: lessons from esilience thinking”, Natural Hazards, 41, Pp. 283-295.
Bruneau, M, Chang, S, Eguchi, R, Lee, G, O’Rourke, T, Reinhorn, A, Shinozuka, M. Tierney, K., Wallace, W, von W, 2003, “A framework to quantitatively assess andenhance the seismic resilience of communities”, Earthquake Spectra, Vol. 19, Pp. 733752.
Clayton, B, D. Dent, & O. Dubois, 2003. Rural Planning in Developing Countries: supporting Natural resource management and sustainable livelihoods : International Institute for Environment and Development. UK: Earthscan Publications Ltd..
Cutter, S., Christopher, G., Christopher, T, 2010, Disaster Resilience Indicators for Benchmarking Baseline Conditions, Journal of Homeland Security and Emergency Management, 3(2): 235–239.
Dadashpour, H., Adeli, Z. 2015. Measuring the Resilience Capacity in Collection of Qazvin District, Journal of Emergency Management, (2): 73-84.
Davidson D. J., 2010. The Applicability of the Concept of Resilience to Social Systems: Some Sources of Optimism and Nagging Doubts. Society and Natural Resources, (23):1135–1149.
Ghorbani, m., 2012. The Role of Social Network in Utilization Mechanism of Rangeland (Case Study: Taleghan Region), Ph.D Thesis, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, 430p.
Ghorbani, M., Avazpour, L., Yusefi, M., 2015. Analysis and Assesment of Social Capital in Enhancement Resilience of Local Communities and Landscape Sustainable Management (Case Study: Khorasan Province, Sarayan District, International RFLDL Project), Journal of Range and Watershed Management, (3): 625-645.
Godschalk, D, 2003, “Urban hazard mitigation. Creating resilienticies”. Natural Hazard Review. 4: 136-143.
Gunderson, L., 2009.Comparing Ecological and Human Community Resilience, CARRI Research Report 5. Oak Ridge: Community and Regional Resilience Institute.
Maguire, B. & P. C. Hagen, 2007, “Disasters and communities: understanding social resilience”, The Australian Journal of Emergency Management, Vol. 22, Pp. 16-20.
Manyena, S. B, 2006, “The concept of resilience revisited”, Disasters, 30, 4, Pp. 433-450.
Mayunga, J. S, 2007, “Understanding and applying the concept of community disaster resilience: A capital-based approach”, A Draft Working Paper Prepared for the Summer. Academy for Social Vulnerability and Resilience Building, 22- 28 July 2007, Munich.
Menke, J., & B.G. Eric, 1992. Rangelands, Agriculture, Ecosystems & Environment, 42(1–2):141-163.
Norris, F.H., Stevens, S. P., Pfefferbaum, B., Wyche, K. F & Pfefferbaum, R.L., 2008, “Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness”, American Journal of Resilience: AnIntegratedApproach, Charles C. Thomas, spring field, IL.
Pfefferbaum, B. J., Reissman, D. B., Pfefferbaum, R., Klomp, R. W & Gurwitch, R. H.  (2005), “Building resilience to mass trauma events” in L. Doll, S. Bonzo, J. Mercy & D. Sleet (Eds.), Handbook on Injury and Violence Prevention Interventions, New York: Kluwer Academic Publishers.
Sadeghlu, T., Sajasi Gheydari, H., 2014. Prioritizing the Factors Affecting the Increase Farmers’ Resilience Against Natural Hazard With Emphasis on Drought (Case Study: Farmers Villagers of District Ijrud), Journal of Geography and Environmental  Hazards, (10): 129-153.
Sapirstein, G, 2006, “Social resilience: The forgotten dimension of disaster risk reduction”, Available on http://acds.co.za/Jamba/Sapirstein. pdf.
Scholz, R.W.2011. Environmental Literacy in Science and Society: From Knowledge to Decisions. Cambridge University Press. 656p.
Timmerman, P., 1981. Vulnerability, Resilience and the Collapse of Society: A Review of Models and Possible Climatic Application, Institute for environmental studies, Canada: university of torento.
Tompkins, E. L. & W. N. Adger, 2004, “Does adaptive management of natural resources enhance resilience to climate change?”, Ecology and society 9, 2, Pp. 10.
Twigg, J, 2007, Characteristics of adisaster-resilient community a guidance note, Version 1 (for Field Testing) August 2007, for the DFID.
Walker B.,  Holling C. S.,  Carpenter  S. R., Kinzig A., 2004. Resilience, Adaptability and Transformability in Social– ecological Systems. Ecology and Society 9(2): 5. [online] URL: http://www.ecologyandsociety.org/vol9/iss2/art5/.