تحلیل فضایی تفاوت‌های تاب‌آوری در نواحی شهری و روستایی در برابر مخاطرات طبیعی (موردمطالعه: شهرستان پل‌دختر)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران

2 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران

3 دانشجوی دکترای اقلیم‌شناسی شهری دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

دولت‌ها برای کاهش اثر مخاطرات راهبرهای متنوعی را در پیش می‌گیرند. از مهم‌ترین این راهکارها که تاکنون کمتر به آن توجه شده است، شناسایی تفاوت جوامع مختلف از نظر شاخص‌های تاب‌آوری در برابر مخاطرات، و اتخاذ استراتژی متناسب برای هرکدام از آن‌ها است. لذا هدف این مطالعه بررسی تفاوت جوامع شهری و روستایی از نظر تاب‌آوری در برابر مخاطرات طبیعی بوده است. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و روش انجام آن ترکیبی (کیفی و کمی) است. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه، مصاحبه و سالنامه آماری استان لرستان است. جامعه آماری خانوارهای شهری و روستایی شهرستان پل‌دختر است (30012=N). با استفاده از فرمول کوکران، 379 خانوار (244 خانوار شهری و 135 خانوار روستایی) انتخاب گردید. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، از آزمون‌های تحلیل واریانس، مدل رگرسیون لجستیک و برای تحلیل فضایی شاخص‌ها، از سیستم اطلاعات جغرافیا (GIS) استفاده شد. نتایج نشان داد که تفاوت قابل‌توجهی بین عوامل تاب‌آوری در مناطق شهری و روستایی وجود دارد. تاب‌آوری در مناطق شهری در درجه اول تحت تأثیر سرمایه اقتصادی می‌باشد. درحالی‌که سرمایه اجتماعی، مهم‌ترین عامل تاب‌آوری در مناطق روستایی است. همچنین در مناطق روستایی تغییرات مکانی قابل‌توجهی در زمینه شاخص‌های تاب‌آوری وجود دارد. لذا برای افزایش تاب‌آوری جوامع در برابر مخاطرات، باید برای هر یک از آن‌ها با توجه ظرفیت‌های محلی، استراتژی متناسب اتخاذ گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Adger. W. N., Quinn, T., Lorenzoni. I and Murph C. (2016). Sharing the Pain: Perceptions of Fairness Affect Private and Public Response to Hazards, Annals of the American Association of Geographers, 106 (5), 1079-1096.
Aggarwal, P. K., Singh, A. K. (2010). Implications of global climatic change on water and food security. In C. Ringler, A. K. Biswas, and A. C. Sarah (Eds.), Global change: Affects water and food security. New York: Springer.
Ainuddin, S., Routray, Kumar, J. (2012). Community resilience framework for an earthquake prone area in Baluchistan, International Journal of Disaster Risk Reduction, 2, 25-36.
Al-Nammaria. F, Alzaghalb. M, (2015), towards local disaster risk reduction in developing countries: Challenges from Jordan, International Journal of Disaster Risk Reduction, 12, 34– 41.
Ash, K. D., S. L. Cutter, and C. T. Emrich. (2013). Acceptable losses? The relative affects of natural hazards in the United States, 1980–2009. International Journal of Disaster Risk Reduction, 5, 61- 72.
Beatley. T, and Newman, P. (2013). Biophilic cities are sustainable, resilient cities. Sustainability, 5, 3328-3345.
Boon, H. J. (2014). Disaster resilience in a flood-impacted rural Australian town. Natural Hazards, 71(1), 683- 701.
Borden, K., and S. L. Cutter. (2008). Spatial patterns of natural hazard mortality in the United States. International Journal of Health Geographics, 7, p 64.
 Bozza. A, (2015), Developing an integrated framework to quantify resilience of urban systems against disasters, Natural Hazards, 78 (3), 1729-1748.
Brown, K. (2014). Global environmental change IA social turn for resilience? Progress in Human Geography, 38, 107-117.
Burton, C. G. (2015). A validation of metrics for community resilience to natural hazards and disasters using the recovery from Hurricane Katrina as a case study. Annals of the Association of American Geographers, 105 (1), 67- 86.
Cox, R. S., and Hamlen M. (2015). Community disaster resilience and the rural resilience index. American Behavioral Scientist, 59 (2), 220- 37.
Cutter, S. L. (2015). The landscape of disaster resilience indicators in the United States. Natural Hazards, 80 (2), 741- 758.
Cutter. S. L, Ash. K. D, and Christopher T. Emrich, (2016), Urban–Rural Differences in Disaster Resilience, Annals of the American Association of Geographers, 106 (6), 1236- 1252.
Deressa, T.T., (2008), Determinants of farmers’ choice of adaptation methods to climate change in the Nile Basin of Ethiopia. IFPRI Discussion Paper, 798. International Food Policy Research Institute (IFPRI), Washington, DC, 36 pp
Elliott, J. R., and Pais, J. (2010). When nature pushes back: Environmental impact and the spatial redistribution of socially vulnerable populations. Social Science Quarterly, 91 (5), 1187- 1202.
Ghaffari. A, Pashazadeh. A and Aghaii. V, (2017), Assess and prioritize urban resilience against earthquakes (Case study: Ardabil township), Geography and environmental hazards, 6 (21), 45- 65.
Kapucu, N., C. V. Hawkins, and F. I. Rivera. (2013). Disaster preparedness and resilience or rural communities. Risk, Hazards and Crisis in Public Policy, 4 (4), 215- 233.
Kelman, I., Mercer, J., Gaillard, J.C., (2012), Indigenous knowledge and disaster risk reduction, Geography, 90)2(, 12- 21.
Leichenko, R. (2011). Climate change and urban resilience. Current Opinion in Environmental Sustainability, 3, 164- 168.
Madhuri. P, Tewari. H. R. and Bhowmick. P. K. (2014). Livelihood vulnerability index analysis: an approach to study vulnerability in the context of Bihar: original research. Jamba: Journal of Disaster Risk Studies, 6, 1-13.
Manyena. S. B., O’Brien. G., O’Keefe. P. and Rose, J. (2011). Disaster resilience: a bounce back or bounce forward ability. Local Environment, 16, 417- 424.
Matyas, D. and Pelling, M. (2015). Positioning resilience for 2015: the role of resistance, incremental adjustment and transformation in disaster risk management policy. Disasters, 39 (1), 1-19.
Mayunga J. S., (2007). Understanding and Applying the Concept of Community Disaster Resilience: A Capital-based Approach: A draft Working Paper Prepared for the Summer Academy for Social Vulnerability and Resilience Building, 22 (28), 1- 16.
McEntire, D. A. (2015). Disaster response and recovery: strategies and tactics for resilience, Published by John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, Printed in the United States of America.
Mojtahed. M. Newton. S, and Von Meding, J (2017), Predicting the resilience of transport infrastructure to a natural disaster using Cox’s proportional hazards regression model, Natural Hazards, 85 (2), 1119- 1133.
NaserZadeh, M. H, Toulabi nejad, M. (2015). The role of greenhouse gases in Kashkan rate fluctuations, the quarterly Hydrogeomorphology, 1 (2), 117-135.
Nouri, S., Sepahvand, F, (2015), the analysis with an emphasis on earthquake resilience against natural hazards (Case study: Shirvan district, the city of Boroujerd), Journal of Rural preceding studies, 7 (2), 274- 285.
Rezaei, M. R., Rafieian, M., Hosseini, M. (2015). Evaluated the physical resilience of urban communities against earthquakes (Case Study: Tehran’s neighborhoods), Human Geography Research, 47 (4), 609 - 624.
Roknodin Eftekhari, A., Mousavi, S M., Pourtaheri, M., and FarajZadhAsl, M. (2014). Analyzes the role of diversity in resilience rural households living in drought conditions (case study areas drought prone province), rural preceding studies, 5 (3), 662- 639.
Sadeghlou. T and Sojasi Ghiydari. H., (2014), examine the relationship between viability rural settlements on villagers’ resilience against natural hazards rural district Maravetappe and Palizan, Journal of Disaster Management, 2 (3), 37- 44.
Sherrieb, K F., Norris, H., and Galea, S. (2010). Measuring capacities for community resilience. Social Indicators Research, 9 (2), 227- 247.
Skerratt, S. (2013). Enhancing the analysis of rural community resilience: Evidence from community land ownership, Journal of Rural Studies, 31, 36- 46.
Suarez. M, Gomez-Baggethun. E, Benayas.J, and Tilbury. D. (2016), Towards an Urban Resilience Index: A Case Study in 50 Spanish Cities, Sustainability, 8 (8), 1- 19.
Windle, G. (2011). What is resilience? A review and concept analysis. Reviews in Clinical Gerontology, 21, 152-169.