تحلیل تاب‌آوری کشاورزان در برابر خشکسالی با تأکید بر عوامل اقتصادی و سرمایه اجتماعی در نواحی روستایی (موردمطالعه: دهستان رونیز، شهرستان استهبان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 دانشیار گروه جهانگردی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده

تاب‌آوری رویکردی مثبت به مقوله خشکسالی است که در سال‌های اخیر بیشتر به‌جای آسیب‌پذیری در مطالعات مدیریت بلایای طبیعی مورد توجه قرار گرفته است. هدف مقاله حاضر تحلیل وضعیت تاب‌آوری کشاورزان ساکن در دهستان رونیز (شهرستان استهبان) و شناسایی عوامل موثر بر میزان تاب‌آوری آنان است که در سال‌های اخیر در برابر این مخاطره قرار گرفته‌اند. تحقیق حاضر از نوع هدف کاربردی و روش انجام آن توصیفی تحلیلی است. اطلاعات و داده های مورد نیاز در این پژوهش بر مبنای دو روش اسنادی و میدانی (پرسشنامه) جمع‌آوری شده است. واحد تحلیل پژوهش، کشاورزان ساکن در محدوده مورد مطالعه هستند که با استفاده از روش کوکران تعداد 230 کشاورز به‌عنوان نمونه آماری انتخاب شده‌اند. همچنین داده‌های گردآوری شده با استفاده از آزمون‌های آماری T تک نمونه‌ای، روش رگرسیون و ضریب همبستگی تجزیه - تحلیل شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در فرآیند تاب‌آوری کشاورزان سرپرست خانوار از بین دو عامل کلیدی سرمایه اجتماعی و اقتصادی، عوامل اقتصادی تأثیر بیشتری در میزان تاب‌آوری در برابر خشکسالی دارد. همچنین نتایج نشان از آن دارد که سرمایه اجتماعی بالاتر به تاب‌آوری قوی تر در برابر خشکسالی منجر می شود.

کلیدواژه‌ها


Babakhani, F., Yazdannasab, M., & Nouri, M. (2013). Important influential factors on people’s tendency for voluntary participation during crisis. Journal of Emergency Management, 2(2), 5-13.
Backeberg, G. R., & Viljoen, M. F. (2003). Drought management in South Africa. In a workshop of the ICID Working Group on Irrigation under Drought and Water Scarcity, Tehran, Iran (pp. 13-14).
Badri, S. A., Ramezanzadeh Lasboei, M., Asgary, A., Ghadirimasom, M., & Salmani, M.(2013) The role of local management in improving resilience to natural disasters with emphasis on floods. Journal of Emergency Management, 2(1), 39-50.
Batabyal, A. A. (1998). The concept of resilience: retrospect and prospect .Environment and Development Economics, 3(02), 221-262.
Blaikie, P., Cannon, T., Davis, I., & Wisner, B. (2014). At risk: natural hazards, people's vulnerability and disasters. Routledge.
Cutter, S. L., Barnes, L., Berry, M., Burton, C., Evans, E., Tate, E., & Webb, J. (2008). A place-based model for understanding community resilience to natural disasters. Global environmental change, 18(4), 598-606.
Eftekhari, A.R., Moosavi, S.M., Poortaheri, M., & Farajzadeh, M.(2014). Analysis of the role of livelihood diversity to rural household resilience in drought condition: case study of the drought exposed areas of Isfahan province, Journal rural research, 5(3), 639-662.
Falkenmark, M., & Rockstrom, J. (2008). Building resilience to drought in desertification-prone savannas in Sub- Saharan Africa: The water perspective. In Natural Resources Forum (Vol. 32, No. 2, pp. 93-102). Blackwell Publishing Ltd.
Hakimi, H., Mabudi, M.T., Alizadeh, P. (2017) An Analysis of Individual Resilience of Informal Settlement Residents against Environmental Hazard (Case study: Urmia City), Geography and urban planning research, 5(2), pp. 173-198.
Hosseini, M., Sharifzadeh, A., & Akbari, M. (2009). Causes, effects and management mechanisms of drought crisis in rural and nomadic communities in southeastern Iran as perceived by agricultural/rural managers and specialist.J Hum Ecol, 27(3), 189-200.
Joerin, J., Shaw, R., Takeuchi, Y., & Krishnamurthy, R. (2012). Assessing community resilience to climate-related disasters in Chennai, India.International Journal of Disaster Risk Reduction, 1, 44-54.
Keil, A., Zeller, M., Wida, A., Sanim, B., & Birner, R. (2008). What determines farmers’ resilience towards ENSO-related drought? An empirical assessment in Central Sulawesi, Indonesia. Climatic Change, 86(3-4), 291-307.
Leitch, A. M., & Bohensky, E. L. (2014). Return to ‘a new normal’: Discourses of resilience to natural disasters in Australian newspapers 2006–2010. Global Environmental Change, 26, 14-26.
Lindanger, H. B. (2012). Resilience in a Global Disaster: The Local in Disaster-Induced Compressed Globalization. In Forum for Development Studies (Vol. 39, No. 3, pp. 387-406). Routledge.
Marincioni, F., Appiotti, F., Pusceddu, A., & Byrne, K. (2013). Enhancing resistance and resilience to disasters with microfinance: parallels with ecological trophic systems. International Journal of Disaster Risk Reduction, 4, 52-62.
Mitchell, R. J., Auld, M. H., Le Duc, M. G., & Robert, M. H. (2000). Ecosystem stability and resilience: a review of their relevance for the conservation management of lowland heaths. Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics, 3(2), 142-160.
Mokhtari, D., saleh, I., (2007) The analysis of Economic and Social Dimensions of Drought and Its Effects on Rural Households in Sistan Region, 6th National Conference of Agricultural Economics, Ferdowsi University of Mashhad.
Muller, M. (2007). Adapting to climate change water management for urban resilience." Environment and Urbanization 19(1): 99-113.
Petzold, J., & Ratter, B. M. (2015). Climate change adaptation under a social capital approach–An analytical framework for small islands. Ocean & Coastal Management, 112, 36-43.
Pham, J. (2012). How to creat a resilient City Preventing community loss in the event of a natural disaster, Senior Research Project University of California, San Diego.
Rafieian, M., Rezaei, M. R., Askari, A., Parhizkar A., & Shayan, S. (2011). Explaining the concept of resilience index of community based disaster management (CBDM), Journal of Spatial Planning, 15(4), 19-41.
Ramezanzadeh Lasbooi, M., Badri, S. A., Asgari, A., Salmani, M., & Ghadiri Masom, M. (2013). Rural resilience sample tourism regions on multiple attribute decision making (Case study: Cheshmeh Kileh branch, Tonekabon county and Sardabrood branch, Kelardasht county). Journal of Tourism Planning and Development, 1(3), 131-155.
Rezaei, M.R & Rafieian, M., (2010). The resilience reinforcement to reduce the effects of natural disasters in rural areas. First International Conference on Rural Settlements, Bonyad Maskan, Tehran.
Rezaei, M.R (2013). Evaluating the economic and institutional resilience of urban communities to natural disasters using PROMETHE technique, Journal of Emergency Management, 2(1), 27-38.
Ride, A. (2011). Community resilience in natural disasters. New York Palgrave Macmillan.
Rockstrom, J., Falkenmark, M., Karlberg, L., Hoff, H., Rost, S., & Gerten, D. (2009). Future water availability for global food production: the potential of green water for increasing resilience to global change. Water Resources Research, 45(7).
Sadeghloo, T., & Sojasi, S.,(2015). Survey relationship between rural settlement livability and rural resilience in front of natural disaster in rural areas of Mravehtapeh and Palizan County, Journal of Emergency Management, 3(2), 37-44.
Salehi, E., Aghababaei, M. T., Sarmadi, H., & Farzad Behtish, M. R. (2011). [Considering the environment resiliency by use of cause model (Persian)]. Journal of Environmental Studies, 37(59), 99-112.
Sanyal, Saswata & Jayant K. Routray. (2016). Social capital for disaster risk reduction and management with empirical evidences from Sundarbans of India, International Journal of Disaster Risk Reduction,  Volume 19,  October 2016, 101-111.
Sharifnia, F. (2012). Investigating the relationship between urban land use and the resiliency of the earthquake and solutions in the field of urban planning; Case study: Tehran, Region10. (MA thesis). Tehran: Tehran University.
Tidball, K. G., Krasny, M. E., Svendsen, E., Campbell, L., & Helphand, K. (2010). Stewardship, learning, and memory in disaster resilience. Environmental Education Research, 16(5-6), 591-609.
Zhou, H., Wan, J., & Jia, H. (2010). Resilience to natural hazards: a geographic perspective. Natural Hazards, 53(1), 21-41.