عمقی‌شدن کاربری زمین در بهره‌برداری‌های کشاورزی روستایی؛ مؤلفه‌ها و تعیین‌کننده‌ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

عمقی‌سازی، به معنای افزایش بهره‌وری زمین و فزونی عملکرد در اثر کنش‌های انسانی است. باوجود چالش بالقوه ناپایداریِ کاربری زمین، عمقی‌سازی رویکرد اصلی توسعه کشاورزی و پاسخ به نیازهای فزاینده غذایی بشر و نیز سنجه‌ای برای تحلیل کارایی کشاورزی است. مطالعه حاضر به ارزیابی و تحلیل عمقی‌شدن کشت لوبیا در منطقه روستایی خرمدشت شهرستان خمین می‌پردازد. نمونه آماری، 183 بهره‌بردار لوبیاکار منطقه بوده و داده‌های موردنیاز با عملیات میدانی گردآوری شد. روایی ابزار گردآوری، محتوایی و پایایی آن با انجام مطالعه مقدماتی و آزمون‌های آماری، ارزیابی و تأیید شد. مقیاس‌سازی برای سنجش عمقی‌شدن، براساس مؤلفه‌های تخصصی شدن کشت، اندازه نسبی سطح بهره‌برداری، سطح بهره‌وری، ضریب مکانیزاسیون و فشردگی دوره آیش، با رویکرد تحلیل عاملی و ترکیب خطی وزنی نرمال انجام شد. بر اساس یافته‌ها، باوجود سطح بالای زیرکشت لوبیا در منطقه، میزان عمقی‌شدن در نزدیک به 98 درصد از بهره‌برداری‌ها کمتر از حد متوسط و تنها در بین 2/2 درصد از بهره‌برداران بیش‌ازحد متوسط بوده است. گرچه به لحاظ فنی و در مقایسه با بهره‌برداری‌های عمقی‌تر، امکان دستیابی به فشردگی بیشتر در آینده برای نظام‌های کمتر عمقی آسان‌تر است، اما عمقی‌شدن کمتر کاربری زمین لزوماً به معنی توسعه و افزایش معنی‌دار عملکرد در آینده نیست. در همین رابطه، تحلیل تفاوت‌های کاربری زمین بین سطوح مختلف عمقی‌شدن در رابطه با متغیرهای مختلف نشان داد درحالی‌که عمقی‌شدن به واگرایی شدید عملکرد و راندمان اقتصادی در بین بهره‌برداری‌های منطقه موردمطالعه انجامیده، ضعف سیاست‌گذاری و مدیریت کلان کشاورزی در این زمینه نیازمند درنگ و برنامه‌ریزی‌های سنجیده‌ای در آینده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Amini, A. (2016). [Agricultural commercialization in rural farming systems and causal interpretation of its determinants using structural equation modeling and path analysis (Persian)]. Journal of Rural Research, 7(3), 546-563.
Andrade, J.F., Poggio, S.L., Ermacora, M. & Satorre, E.H., (2015). Productivity and resource use in intensified cropping systems in the Rolling Pampa, Argentina. European Journal of Agronomy, 67, 37–51.
Brookfield, H.C., (1993). Notes on the theory of land management. PLEC News and Views, 1, 28–32.
Dietrich, J.P., Schmitz, C., Müller, C., Fader, M., Lotze-Campen, H. & Popp, A., (2012). Measuring agricultural land-use intensity: a global analysis using a model-assisted approach. Ecological Modelling, 232, 109–118.
Ebrahimpour, M. (2004). Population and rural development in Iran (Doctoral dissertation). Tehran, Iran: UT Publishing.
Ebrahimpour, M. (2005). [Interrelationship of rural population changes and development components in Iran during the recent decades (Persian)]. Journal of humanities of Kharazmi University, 13(50-51), 89-122.
 Ebrahimpour, M. (2006). [Interpretation of farm size and farming intensification relationship in Iran with emphasis on rural communities (Persian)]. Rusta Va Towsea, 9(1), 21-49.
Ghadiri, A. (2015). [6th development plan of Khomain legume reseach center (2016 - 2020) (Persian)]. Retrieved from http://markazi.areeo.ac.ir_markazi/Documents
Hall, A.J. & Richards, R.A., (2013). Prognosis for genetic improvement of yield potential and water- limited yield of major grain crops. Field Crops Research, 143, 18–33.
Harvey, M. & Pilgrim, S., (2011). The new competition for land: food, energy, and climate change. Food Policy, 36, S40–S51.
IRNA (10/01/2016). Retrieved from http://www8.irna.ir/fa/News/82290490
Johnston, M., Licker, R., Foley, J., Holloway, T., Mueller, N.D., Barford, C. & Kucharik, C., (2011). Closing the gap: global potential for increasing biofuel production through agricultural intensification. Environmental Research Letters, 6, 034028.
Kastner, T., Rivas, M.J.I., Koch, W. & Nonhebel, S., (2012). Global changes in diets and the consequences for land requirements for food. Proceedings of National Academy of Sciences of USA,109, 6868–6872.
Kates, R.W., Hyden, G. & Turner, B.L., (1993). Population growth and agricultural change in Africa. University Press of Florida.
Lambin, E.F. & Meyfroidt, P., (2011). Global land use change, economic globalization, and the looming land scarcity. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108, 3465.
Ministry of Jihad-E-Agriculture. (2015). [Farming data base (Persian)]. Retrieved from http://dbagri.maj.ir/zrt
Miyake, S., Renouf, M., Peterson, A., McAlpine, C. & Smith, C., (2012). Land-use and environmental pressures resulting from current and future bioenergy crop expansion: a review. Journal of Rural Studies, 28, 650–658.
Natalini, D., Jones, A.W. & Bravo, G., (2015). Quantitative assessment of political fragility indices and food prices as indicators of food riots in countries. Sustainability (Switzerland), 7, 4360–4385.
Netting, R.M., (1993). Smallholders, householders: farm families and the ecology of intensive, sustainable agriculture. Stanford University Press.
Nesheim, I., Reidsma, P., Bezlepkina, I., Verburg, R., Abdeladhim, M.A., Bursztyn, M., Chen, L., Cissé, Y., Feng, Sh., Gicheru, P., König, H.J., Novira, N., Purushothaman, S., Rodrigues-Filho, S. & Sghaier, M., (2014). Causal chains, policy trade offs and sustainability: Analyzing land (mis)use in seven countries in the South. Land Use Policy, 37, 60–70.
Neumann, K., Verburg, P.H., Stehfest, E. & Müller, C., (2010). The yield gap of global grain production: a spatial analysis. Agricultural Systems, 103, 316–326.
Pandey, S., Khiem, N.T., Waibel, H. & Thien, T.C., (2006). Upland rice, household food security, and commercialization of upland agriculture in Vietnam. International Rice Research Institute, Los Banos, Philippines, 106 p.
Ramankutty, N. & Rhemtulla, J., (2012). Can intensive farming save nature? Frontiers in Ecology and the Environment, 10, 455–455.
Revkin, A.C., (2013). An ecologist explains his contested view of planetary limits. New York Times, Sept. 16, 2013.
Riwthong, S., Schreinemachers, P., Grovermann, C. & Berger, T., (2015). Land use intensification, commercialization and changes in pest management of smallholder upland agriculture in Thailand. Environmental Science & policy, 45, 11-19.
Schreinemachers, P. & Tipraqsa, P., (2012). Agricultural pesticides and land use intensification in high, middle and low income countries. Food Policy, 37, 616–626.
Shriar, A.J., (2000). Agricultural intensity and its measurement in frontier regions. Agroforestry Systems, 49, 301–318.
Statistical Center of Iran (SCI). (2011). [Population and dewelling census; detailed data (Persian)]. Retrieved from http://sci.org
Tipraqsa, P. & Schreinemachers, P., (2009). Agricultural commercialization of Karen Hill tribes in northern Thailand. Agricultural Economics, 40, 43–53.
Turner, B.L., Doolittle, W.E., (1978). The concept and measure of agricultural intensity. The Professional Geographer, 30, 297–301.
van Ittersum, M.K., Cassman, K.G., Grassini, P., Wolf, J., Tittonell, P. & Hochman, Z., (2013. Yield gap analysis with local to global relevance; a review. Field Crops Research, 143, 4–17.
van Oort, P.A.J., Balde, A., Diagne, M., Dingkuhn, M., Manneh, B., Muller, B., Sow, A. & Stuerz, S., (2016). Intensification of an irrigated rice system in Senegal: Crop rotations, climate risks, sowing dates and varietal adaptation options. European Journal of Agronomy, 80, 168–181.
Weinberg, J. & Bakker, R., (2015). Let them eat cake: food prices, domestic policy and social unrest. Conflict Management and Peace Science, 32, 309–326.
Wischnath, G. & Buhaug, H., (2014). Rice or riots: on food production and conflict severity across India. Political Geography, 43, 6–15.