بررسی رابطه تغییرات منابع آب کشاورزی با شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی (مورد مطالعه: دهستان نیزار، بخش سلفچگان، شهرستان قم)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استاد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

هدف از این مطالعه بررسی منابع آب کشاورزی در اختیار روستاهای منطقه و تغییرات آن و سپس بررسی رابطه آن با سایر تغییرات ایجادشده در روستاهای دهستان موردمطالعه و در بازه زمانی 1385 تا 1395 است. استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای و پایشی برای بررسی وضعیت منابع آب کشاورزی و میزان تغییرات آن و سپس مراجعه مستقیم به جامعه موردمطالعه و گردآوری اطلاعات موردنظر برای ارزیابی اثرات تغییر در منابع آب از طریق پرسشنامه‌ای که روایی آن به تأیید کارشناسان و صاحب‌نظران رسید. یافته‌ها نشان می‌دهد ارتباط معنی‌داری میان تغییر در منابع آب کشاورزی با تغییرات جمعیتی در روستاها وجود ندارد، اما تغییر میزان دسترسی به این منابع منجر به افزایش تنش‌های اجتماعی، افزایش انگیزه‌های مهاجرت، کاهش سطح زیرکشت، کاهش رضایتمندی از زندگی و افزایش هزینه‌های بهره‌برداری از منابع آب منجر شده است اگرچه در حال حاضر به تغییر الگوی کشت منجر نشده است. درنتیجه باید تدابیر لازم با در نظر گرفتن ارتباط میان این شاخص‌ها مدنظر سیاست‌گذاران قرار گیرد و ضمن تقویت قدرت انطباق روستاییان با شرایط کمبود آب به افزایش سرمایه‌های اجتماعی و آموزش توجه ویژه‌ای داشت.

کلیدواژه‌ها


Abunouri, A., (2011). Evaluation of Agricultural Drought in Shiraz by Torrent-Vite Method, Regional Planning Quarterly, (1), 55-68.
Amini Fasakhodi, A., Nouri, S.H. and Hejazi, R. (2008). Determination of optimal exploitation pattern in the arable lands of eastern Isfahan with the help of ideal planning approach, Agricultural Economics, (4), 177-197.
Bakhshi Jahromi, A, and Zamani, Gh, and hayati, D, and Sadeghi, M. (2014). Law of the Root of Water: An Analytical Study on the Law on the Designation of Wells without Utilization License. Journal of Irrigation and Water Engineering, (18), 126-144.
Barker, R; van Koppen, B.; Shah, T. (2000). A global perspective on water scarcity and poverty: Achievements and challenges for water resources management. Colombo, Sri Lanka: International Water Management Institute (IWMI).
Brown, A; Matlock, M.D; (2011). A Review of Water Scarcity Indices and Methodologies; University of Arkansas, The Sustainability Consortium.
Cai, X; McKinney, D C; Rosegrant, M W. (2001). Sustainability analysis for irrigation water management: Concepts, Methodology, And application to the Aral Sea region. Agricultural Systems, 76(3), 1043-1066.
Dobricic, K. (2013). Water scarcity in the Jordan Valley; Impacts on Agricultural and Rural livelihoods Threats and opportunities to local sustainable agriculture; the case of al-Auja, Jordan River Valley; Master Thesis E, in Sustainable Development; Uppsala University, Department of Earth Sciences.
Edwards Ben, Gray, M., Hunter, B. (2010). Submission to the Productivity Commission’s Inquiry in to Government Drought Support. Australian Institute of Family Studies.
Ehsani, M., Khaledi, E. (2003). Agricultural water productivity, Tehran, Publication of Iran's National Irrigation and Drainage Committee.
Giordano.M; liao, yongsong and sgu, Z; Amarasinghe, U.A; (2005) water supply, water demand and agricultural water scarcity in china: A Basin Approach; International Water Management Institute, CPSP Report 11, International Commission on Irrigation and Drainage Water, NEW DELHI.
Governorate of Qom Province. (2014). Study of Qom Province Program. East Aid Consultant Engineers, Deputy Governor of Qom Governorate.
Heydari, N. (2014). Evaluation of Agricultural Water Efficiency Index and Performance of Governmental Water Policies and Programs in this Field. Majles and Strategy Quarterly, (78), 177-199.    
Khadem Hosseini A, (2013). Analysis of rural development controlling systems with emphasis on groundwater resources and the use of GIS techniques. Master Thesis, Supervisor: Mohammad Mehdi Taghizadeh, Ministry of Science, Research and Technology, Payame Noor University, South Khorasan Province.
Khan,T H. (2014). Water scarcity and its impact on agriculture– Case study of Layyah, Pakistan; Department of Urban and Rural Development Master’s Thesis in Swedish University of Agricultural Sciences, Uppsala.
Lipton, M; Litchfield, J; Faures, J-M; (2003). The effects of irrigation on poverty: a framework for analysis; Water Policy 5, P: 413–427.
Marshall, M; (2011). The water crisis in Kenya: causes, effects and solutions. Global Majority E-Journal, 2(1), 31-45.
Mohieldeen, Y. (1999). Responses to the water scarcity: Social adaptive capacity and the role of environmental information A case study from Taez, Yemen. Water Issues Study Group, School of Oriental and African Studies (SOAS), Occasional Paper. (23), 1-23.
Moradi, O. (2014). The Impact of Climate Change on Economic and Social Status of Watersheds (Case Study: Sanandaj City); M.ScThesis; Guidance Chapi, K & Ghazavi, R; Kashan University.
Mukheibir,p. (2005). Local water resource management strategies for adaptation to climate induced impacts in South Africa. Water Resources Management, 22(9), 1259-1276.
Oveisi, Gh, (2013). Evaluation of the Effects of Halves on the Socioeconomic Dimensions of Villages around them, Master Thesis, Supervisor: Morteza Tavakoli, Ministry of Science, Research and Technology, Zabol University, Faculty of Literature and Humanities.
Panahi, F; Malek Mohammadi, A, Chizari, M. (2012). Analysis of Barriers to Using Optimal Water Resources Management in Iran's Agricultural System. Quarterly Journal of Village and Development, (4), 23-41.
Qom Province Management and Planning Org., Economic and Social Development Studies of Qom Province, Water Report, (2006).
Rijsberman, F. (2003). Can development of water resource management reduce poverty? Water Policy, (5), 399–412.
Regional Water Organization of Qom (RWOQ). (2016). The report of surface water studies of the province, Qom. (In Persian).
Rezvani, M; (2008). Introduction to Rural Development Planning in Iran, Qomes Publishing, Tehran.
Sabouhi, M; Soltani, gh, Zibayi, M. (2007). Evaluation of groundwater resources management solutions: A case study of Narimani plain in Khorasan province. Journal of Agricultural Science and Technology, (1B), 475-484.
Safari, N. (2011). Optimum water allocation for agricultural section of Zarrinehrud river by Non-Symmetric Nash modelling; M.ScThesis; Guidance Zarghami, M; Tabriz University.
Tabane, L. I (2017). The effects of water scarcity on rural livelihoods: a case study of Borakalalo village in Lehurutshe (North West Province), University of Witwatersrand, Johannesburg.
Tahan, F; (2011). Consequences of Droughts of the Past Two Decades on Rural Decay (Case Study of Khorasan Razavi Province) National Conference on Rural Development of Iran, Rasht, Gilan University.
Varghese, S; (2009). Integrated Solutions to the Water, Agriculture and Climate Crises; Institute for Agriculture and Trade Policy, Minneapolis, Minnesota.
Wang, Y; wang, H. (2005). Sustainable use of water resources in agriculture in Beijing: problems and countermeasures; Water Policy, 7, 345–357.
Wegerich,K. (2002). Natural drought or human made water scarcity in Uzbekistan? CENTRAL ASIA AND THE CAUCASUS, 2 (14).