ردیابی و ساخت رابطه‌ای فضاهای توسعه اقتصاد نخل‌داری؛ قابلیت تجاری محصول خرما در ناحیه مَکُّران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استاد، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده

اقتصاد نخل‌داری در کشورهای کمتر توسعه‌یافته ازجمله ایران -که تولیدکننده عمده این محصول به شمار می‌رود- در زمینه عملکرد، زیرساخت‌های تولید و نگهداری، بازار رسانی و... با چالش‌های زیادی مواجه است. از این رو درک ماهیت و پویایی رابطه‌های بین کنشگران در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارد. بنابراین هدف پژوهش حاضر ردیابی و ساخت رابطه‌های فضایی بین کنشگران انسانی و غیرانسانی درزمینه قابلیت تجاری محصول خرما به‌منظور توسعه کارکردهای اقتصاد نخل‌داری در ناحیه مکران است. این پژوهش مبتنی بر روش ترکیبی (راهبرد متوالی- تغییرپذیر) است. جامعه آماری شامل 17493 بهره‌بردار خرما و 32 کارشناس کشاورزی است. برای نمونه‌گیری از روش هدفمند - احتمالی و برای تعیین اندازه نمونه در مرحله کیفی از معیار «کفایت اطلاعات» و در مرحله کمّی از معیار «نمایندگی (معرف بودن)» به کمک روش کوکران استفاده شده است. روش تحلیل، «تحلیل ترکیبی متوالی» بر اساس راهبرد کیفی - کمّی متوالی است. داده‌های کیفی به کمک نرم‌افزار «NVIVO» و داده‌های کمّی با روش‌های آماری در نرم‌افزار «SPSS» پردازش و تحلیل شده‌اند. تحلیل و استنتاج نهایی داده‌ها بر اساس استدلال لاتور (1987) به روش «ترجمه» صورت گرفته است. نتایج نشان داد که رابطه‌های فضایی گوناگونی بین‌ کنشگران (انسانی و غیرانسانی) برقرار و یا در حال شکل‌گیری است. بر اساس این رابطه‌ها، موقعیت جغرافیایی، اقلیم، نخل خرما، بهره‌بردار، سرمایه، بازار هدف، سردخانه، دولت، فاصله فضایی، فناوری حمل‌ونقل -که به ترتیب توانسته‌اند شبکه گسترده‌تر و قوی‌تری از کنشگران با رابطه‌های بادوام شکل دهند- به‌عنوان بازیگران کلیدی و مؤثر در زمینه قابلیت تجاری خرما عاملیت یافته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


AL-Abbad, A., Al-Jamal, M., Al-Elaiw, Z., Al-Shreed, F., and Belaifa, H. (2011). A study on the economic feasibility of date palm cultivation in the Al-Hassa Oasis of Saudi Arabia. Journal of Development and Agricultural Economics, 3 (9), 463-468.
Agricultural Jihad Organization of Sistan and Baluchestan Province (2016). Statistical Yearbook.
Amini, A. (2016). Agricultural Commercialization in Rural Farming Systems and Causal Interpretation of its Determinants Using Structural Equation Modeling and Path Analysis. Journal of Rural Research. 7 (3), 546-563.
Bosco, F. J. (2006). Actor-network theory, networks and relational approaches in human geography: In Approaches to human geography. ed. S. Aiken and G. Valentine, London: Sage, 136-46.
Callon, M., and Latour, B. (1981). Unscrewing the big Leviathan: how actors macrostructure reality and how sociologists help them to do so in K. Knorr-Cetina and A. Cicourel (eds), Advances in Social Theory: Towards an Integration of Micro- and Macrosociologies.London: Routledge and Kegan Paul. 277–303.
Eghbali, J., Asadi, A., & Shabanali Fami, H. (2018). Expansion of agro-processing industries in the county of Fereidan: challenges and perspectives. Journal of Rural Research, 9 (3), 360-375.
FAO. (2002). Reporting the agricultural economy, United Nations.
FAO. (2012). Reporting the agricultural economy, United Nations.
FAO. (2014). Reporting the agricultural economy, United Nations.
FAO. (2016). Reporting the agricultural economy, United Nations.
Ghaffari, A., Ghasemi, & Depao, A. (2015). The zoning of the agricultural climate in Iran using the UNESCO method. Iranian Journal of Dry Farming, 4 (1), 63-95.
Harvey, D. (1996). Justice, Nature and the Geography of Difference. Oxford: Blackwell.
Latour, B. (1987). Science in Action. Milton Keynes: Open University Press.
Latour, B. (1988). The Pasteurization of France. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Latour, B. (1993). We Have Never Been Modern. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Latour, B. (1996). On Actor-Network theory: A few clarifications. Soziale Welt 47: 369-381.
Latour, B. (1999). Pandora’s Hope. London: Harvard University Press.
Latour, B. (2005). Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network Theory. Oxford: Oxford University Press.
Loutfy I. (2010). Degradation of Date Palm Trees and Date Production in Arab Countries: Causes and Potential Rehabilitation. Australian Journal of Basic and Applied Sciences, 4 (8), 3998-4010.
Meteorological Organization and Regional Water Company of Sistan and Baluchestan Province. (2018). Statistical yearbooks.
Mostaan, A., Latifiyan, M., Terahi, A., Amani, M., Mohebi, A., and Houri, M. (2017). Technical guide to planting, harvesting and harvesting dates. Karaj: Agricultural Research and Education Organization, Agricultural Education Publication.
Mumtaz Baloch, A. and Gopal Thapa, B. (2014). Agricultural extension in Balochistan, Pakistan: Date palm farmers’ access and satisfaction. Journal of Mountain Science, 11 (4), 1035-1048.
Murdoch, J. (2006). Post-structuralist geography: a guide to relational space. London: SAGE Publications Press.
Muller, M. (2015). A half-hearted romance? A diagnosis and agenda for the relationship between economic geography and actor-network theory (ANT). Progress in Human Geography, 39 (1), 65–86.
Pishro, H., Mahdavi, M., & Azizi, P. (2010). The role of humans in sustainable rural development in Dashtestan (focusing on economic dimensions), Journal of Human Geography, 2 (3), 145-163.
Ruming, K. (2009). Following the Actors: mobilising an actor-network theory methodology in geography. Journal of Australian Geographer, 40 (4), 451-469.
Saligheh, M., Barimani, F., & Esmail Nejad, M. (2008). Climatic zoning of Sistan and Baluchestan province, Journal of Geography and Development, 6 (12), 101-116.
Singh, J., & Dillon, A. (1995). Agricultural Geography. S. Dehghanian, A. Kuchiki & A. Kolahi Ahari (Trans.), Mashhad: Ferdowsi University Press.
Sharifzadeh, R., & Moghadam Haydari, Gh. (2015). From social creation to knowledge to the collective creation of reality: Latour vs. Bleurs, Journal of Methodology of Humanities, 21 (83), 93-120.
Shabani, F., Kumar, L., & Taylor, S. (2012). Climate Change Impacts on the Future Distribution of Date Palms: A Modeling Exercise Using CLIMEX. Journal of PLoS One, 7 (10).
Shabani, F., Kumar, L., & Taylor, S. (2014). Projecting date palm distribution in Iran under climate change using topography, physicochemical soil properties, soil taxonomy, land use, and climate data. Theoretical and Applied Climatology, 118 (3), 553–567.
Shoorcheh, M. (2017). Geographical schools. Tehran: Parham-Naghsh Press.
Woods, M. (2011). Rural geography (Processes, Responses and Experiences in Rural Restructurin). M. R. Rezvani & Samet Farhadi (Trans.). Tehran: Tehran University Press.