ارزیابی خدمات منظر در عرصه پیراشهری صالح آباد شرقی، جنوب تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه طراحی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه مهندسی طراحی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار، گروه مهندسی طراحی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

خدمات منظر بیانگر رابطه بین ساختار، عملکرد و ارزش های اکولوژیک است. این رویکرد ازگزینه‌هایی است که می‌تواند در تحلیل محیط پیراشهری استفاده شود. این روش با تمرکز برگروه‌های اجتماعی هدف، آن را تبدیل به بدیلی برای خدمات اکوسیستم می‌سازد. مقاله حاضر در پی تحلیل خدمات منظر در محیط پیراشهری صالح آباد در جنوب تهران است. به این منظور شاخص‌های خدمات منظر مبتنی از ادبیات موضوعی در سه محور تولیدی، تنظیمی و فرهنگی استخراج شد. در ادامه وضعیت آن‌ها در منطقه موردمطالعه بر اساس پیمایش میدانی و مصاحبه با ساکنان تولید گردید. نتیجه به شکل نقشه‌های قابلیت و مطلوبیت پردازش شد. خروجی مذکور با استفاده از وزن‌دهی مبنی بر چهارچوب تحلیل سلسله مراتبی با هم تلفیق و در نهایت پهنه‌بندی کیفیت خدمات منظر در منطقه به دست آمده است. درنهایت راهبردهای چهارگانه حفاظتی، تدافعی، تهاجمی و سودجویانه مبتنی بر تفاوت قابلیت و مطلوبیت هر پهنه و در تناسب با ویژگی‌های محیطی آن‌ها، تدوین شد. نتایج نهایی نشان می‌دهد ناهمگنی در بهره برداری از فضا مشهود است، ضمن اینکه محدوده مورد بررسی در معرض تغییر قرار داشته و از قابلیت‌های فضا به درستی استفاده نمی‌شود. به‌کارگیری خدمات منظر بستری مناسبی را تدوین الگوی راهبردی متناسب با توان عرصه فراهم می‌سازد که در صورت به‌کارگیری اصولی آن می‌تواند تضمین‌کننده توسعه یکپارچه عرصه پیراشهری باشد. البته پیوند میان این خدمات و نظام برنامه ریزی رسمی موضوع مطالعات گسترده‌تری است.

کلیدواژه‌ها


Ahern, J. (1999). Spatial Concepts, Planning Strategies, and Future Scenarios: A Framework Method for Integrating Landscape Ecology and Landscape Planning. In J. M. Klopatek & R. H. Gardner (Eds.), Landscape Ecological Analysis: Issues and Applications (pp. 175-201). New York, NY: Springer New York.
Ahern, J. (2006). Theories, methods and strategies for sustainable landscape planning. From landscape research to landscape planning. Aspects of integration, education and application. Springer, Dordrecht, NL, 119-131.
Arki, V., Koskikala, J., Fagerholm, N., Kisanga, D., & Käyhkö, N. (2020). Associations between local land use/land cover and place-based landscape service patterns in rural Tanzania. Ecosystem Services, 41, 101056.
Arnaiz-Schmitz, C., Schmitz, M., Herrero-Jáuregui, C., Gutiérrez-Angonese, J., Pineda, F., & Montes, C. (2018). Identifying socio-ecological networks in rural-urban gradients: Diagnosis of a changing cultural landscape. Science of The Total Environment, 612, 625-635.
Aschonitis, V. G., Gaglio, M., Castaldelli, G., & Fano, E. A. (2016). Criticism on elasticity-sensitivity coefficient for assessing the robustness and sensitivity of ecosystem services values. Ecosystem Services, 20, 66-68. doi: https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2016.07.004
Bastian, O., Grunewald, K., Syrbe, R.-U., Walz, U., & Wende, W. (2014). Landscape services: the concept and its practical relevance. Landscape Ecology, 29(9), 1463-1479.
Bolliger, J., Bättig, M., Gallati, J., Kläy, A., Stauffacher, M., & Kienast, F. (2011). Landscape multifunctionality: a powerful concept to identify effects of environmental change. Regional Environmental Change, 11(1), 203-206.
Burns, M. J., Fletcher, T. D., Walsh, C. J., Ladson, A. R., & Hatt, B. E. (2012). Hydrologic shortcomings of conventional urban stormwater management and opportunities for reform. Landscape and Urban Planning, 105(3), 230-240.
Darabi, H., Islami Farsani, S., & Irani Behbahani, H. (2019). Evaluation of Ecological Vulnerability in Chelgard Mountainous Landscape. Pollution, 5(3), 597-610.
Estruch-Guitart, V., & Vallés-Planells, M. (2015). The role of landscape aesthetics in the total economic value of landscape: a case study of albufera natural park. WIT Transactions on Ecology and the Environment, 192, 219-230.
Fagerholm, N., Eilola, S., Kisanga, D., Arki, V., & Käyhkö, N. (2019). Place-based landscape services and potential of participatory spatial planning in multifunctional rural landscapes in Southern highlands, Tanzania. Landscape Ecology, 34(7), 1769-1787.
Fang, X., Zhao, W., Fu, B., & Ding, J. (2015). Landscape service capability, landscape service flow and landscape service demand: A new framework for landscape services and its use for landscape sustainability assessment. Progress in Physical Geography, 39(6), 817-836.
Grima, N., Singh, S. J., Smetschka, B., & Ringhofer, L. (2016). Payment for Ecosystem Services (PES) in Latin America: Analysing the performance of 40 case studies. Ecosystem Services, 17, 24-32. doi: https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2015.11.010
Gulickx, M. M. C., Verburg, P. H., Stoorvogel, J. J., Kok, K., & Veldkamp, A. (2013). Mapping landscape services: a case study in a multifunctional rural landscape in The Netherlands. Ecological Indicators, 24, 273-283.
Hennig, E. I., Schwick, C., Soukup, T., Orlitová, E., Kienast, F., & Jaeger, J. A. (2015). Multi-scale analysis of urban sprawl in Europe: Towards a European de-sprawling strategy. Land Use Policy, 49, 483-498.
Hermann, A., Kuttner, M., Hainz-Renetzeder, C., Konkoly-Gyuró, É., Tirászi, Á., Brandenburg, C., . . . Wrbka, T. (2014). Assessment framework for landscape services in European cultural landscapes: An Austrian Hungarian case study. Ecological Indicators, 37, 229-240.
Keller, R., Clivaz, M., Reynard, E., & Backhaus, N. (2019). Increasing Landscape Appreciation through the Landscape Services Approach. A Case Study from Switzerland. Sustainability, 11(20), 5826.
Kurdoglu, B., Kurt, S., Celik, K., & Topal, T. U. (2016). Greenway planning process in the example of Toklu Valley. J. Environ. Prot. Ecol, 17, 611-620.
Melathopoulos, A. P., & Stoner, A. M. (2015). Critique and transformation: On the hypothetical nature of ecosystem service value and its neo-Marxist, liberal and pragmatist criticisms. Ecological Economics, 117, 173-181. doi: https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2015.06.023
Mele, R., & Poli, G. (2015). The evaluation of landscape services: A new paradigm for sustainable development and city planning. Paper presented at the International Conference on Computational Science and Its Applications, Cham.
Mele, R., & Poli, G. (2017). The effectiveness of geographical data in multi-criteria evaluation of landscape services. Data, 2(1), 9.
Nassl, M., & Löffler, J. (2015). Ecosystem services in coupled social–ecological systems: Closing the cycle of service provision and societal feedback. Ambio, 44(8), 737-749.
Opdam, P. (2019). Information about landscape services affects social network interactions in collaborative landscape adaptation. Socio-Ecological Practice Research, 1(2), 139-148.
Peterson, G., Harmáčková, Z., Meacham, M., Queiroz, C., Jiménez-Aceituno, A., Kuiper, J., . . . Bennett, E. (2018). Welcoming different perspectives in IPBES:“Nature’s contributions to people” and “Ecosystem services”. Ecology and Society, 23(1).
Ren, K., & Yang, J. (2019). Social Landscape Optimization of Towns and Villages at the County Level by Developing a Compound Ecological Capital System. Sustainability, 11(10), 2764.
Rottle, N. D. (2006). Factors in the landscape-based greenway: a Mountains to Sound case study. Landscape and Urban Planning, 76(1-4), 134-171.
Rottle, N. D. (2019, March 28-30, 2019). Greenways for Expanding Cities and Regions: Open Space Planning in Metropolitan Seattle. Paper presented at the Proceedings of the Fábos Conference on Landscape and Greenway Planning.
Sanderson, J. (2019). Landscape ecology: a top down approach: CRC Press.
Schubert, P., Ekelund, N. G., Beery, T. H., Wamsler, C., Jönsson, K. I., Roth, A., . . . Palo, T. (2018). Implementation of the ecosystem services approach in Swedish municipal planning. Journal of environmental policy & planning, 20(3), 298-312.
Sun, J., Liu, L., Müller, K., Zander, P., Ren, G., Yin, G., & Hu, Y. (2018). Surplus or Deficit? Spatiotemporal Variations of the Supply, Demand, and Budget of Landscape Services and Landscape Multifunctionality in Suburban Shanghai, China. Sustainability, 10(10), 3752.
Syrbe, R.-U., & Walz, U. (2012). Spatial indicators for the assessment of ecosystem services: providing, benefiting and connecting areas and landscape metrics. Ecological Indicators, 21, 80-88.
Termorshuizen, J. W., & Opdam, P. (2009). Landscape services as a bridge between landscape ecology and sustainable development. Landscape Ecology, 24(8), 1037-1052.
Thiele, J., von Haaren, C., & Albert, C. (2019). Are river landscapes outstanding in providing cultural ecosystem services? An indicator-based exploration in Germany. Ecological Indicators, 101, 31-40.
Uy, P. D., & Nakagoshi, N. (2007). Analyzing urban green space pattern and eco-network in Hanoi, Vietnam. Landscape and Ecological Engineering, 3(2), 143-157.
Vallés-Planells, M., Galiana, F., & Van Eetvelde, V. (2014). A classification of landscape services to support local landscape planning. Ecology and Society, 19(1).
Van der Sluis, T., Pedroli, B., Frederiksen, P., Kristensen, S. B., Busck, A. G., Pavlis, V., & Cosor, G. L. (2019). The impact of European landscape transitions on the provision of landscape services: an explorative study using six cases of rural land change. Landscape Ecology, 34(2), 307-323.
Villanueva, A., Targetti, S., Schaller, L., Arriaza, M., Kantelhardt, J., Rodriguez-Entrena, M., . . . Viaggi, D. (2014). Assessing the influence of landscape services on socio-economic benefits: Evidences from an Analytic Network Process approach in Austria, Italy and Spain. Paper presented at the 3rd AIEAA Conference “Feeding the Planet and Greening Agriculture: Challenges and opportunities for the bio-economy, Alghero, Italy.
Von Haaren, C., Warren-Kretzschmar, B., Milos, C., & Werthmann, C. (2014). Opportunities for design approaches in landscape planning. Landscape and Urban Planning, 130, 159-170.
Wang, R., Liu, G., Zhou, J., & Wang, J. (2019). Identifying the Critical Stakeholders for the Sustainable Development of Architectural Heritage of Tourism: From the Perspective of China. Sustainability, 11(6), 1671.
Westerink, J., Opdam, P., Van Rooij, S., & Steingröver, E. (2017). Landscape services as boundary concept in landscape governance: Building social capital in collaboration and adapting the landscape. Land Use Policy, 60, 408-418.
Willemen, L., Hein, L., & Verburg, P. H. (2010). Evaluating the impact of regional development policies on future landscape services. Ecological Economics, 69(11), 2244-2254.